High Speed Counter trong PLC là gì? Nguyên lý, chế độ đếm và ứng dụng Encoder trong tự động hóa

High Speed Counter trong PLC là gì? Hướng dẫn HSC, Encoder A/B/Z, đếm xung x1/x4, đo RPM, chiều dài, Hardware Compare và đấu dây Siemens, Mitsubishi.

High Speed Counter (HSC) trong PLC là chức năng đếm xung tốc độ cao được triển khai bằng tài nguyên phần cứng hoặc module chuyên dụng, cho phép ghi nhận các cạnh tín hiệu nhanh hơn khả năng xử lý từng xung bằng chương trình quét thông thường. HSC thường được sử dụng để kết nối Encoder, cảm biến tốc độ cao, cảm biến đo chiều dài, máy đếm sản phẩm và các thiết bị phát xung trong dây chuyền công nghiệp.

Trong một hệ thống PLC thông thường, lệnh Counter như CTU hoặc CTD tăng giảm số đếm khi chương trình phát hiện cạnh tín hiệu hợp lệ. Tuy nhiên, nếu xung xuất hiện và kết thúc giữa hai lần cập nhật Input hoặc hai lần thực thi chương trình, CPU có thể bỏ sót sự kiện.

High Speed Counter khắc phục hạn chế này bằng việc sử dụng bộ đếm chuyên dụng theo dõi xung đầu vào theo khả năng phần cứng, đồng thời cung cấp dữ liệu số đếm cho chương trình PLC. Một số HSC còn hỗ trợ xác định chiều quay, đo tần số, đo chu kỳ xung, bắt giữ giá trị tại thời điểm sự kiện và phát tín hiệu khi số đếm đạt ngưỡng.

Ví dụ, một Encoder Incremental có độ phân giải 1.024 PPR được gắn vào trục quay 1.500 vòng/phút. Nếu sử dụng chế độ giải mã Quadrature x4, tần suất sự kiện đếm lý tưởng có thể đạt 102.400 count/giây.

Đây là mức mà chương trình PLC quét thông thường không nên xử lý bằng cách tăng một biến cho từng cạnh trong OB1. Một HSC được chọn đúng tần số, loại tín hiệu và chế độ đếm sẽ phù hợp hơn.

Tuy nhiên, không phải mọi đầu vào PLC đều hỗ trợ HSC và không phải tất cả HSC có giới hạn tần số giống nhau. Khả năng thực tế phụ thuộc CPU, module, điện áp, kiểu ngõ ra Encoder, chế độ đếm và bộ lọc đầu vào.

Do đó, việc lựa chọn và lập trình HSC phải bắt đầu từ đặc tính tín hiệu vật lý và yêu cầu công nghệ, không chỉ từ số lượng chân Input còn trống trên PLC.

High Speed Counter trong PLC và Encoder Incrementa
Hình 1. Encoder Incremental được sử dụng để tạo tín hiệu xung phục vụ bộ đếm tốc độ cao HSC trong PLC.

1. Tổng quan về High Speed Counter trong PLC

1.1. HSC PLC là gì?

HSC là bộ đếm có khả năng ghi nhận xung tại những đầu vào tốc độ cao hoặc thông qua module đếm chuyên dụng.

Tùy cấu hình, HSC có thể thực hiện các chức năng:

  • Đếm xung một chiều.

  • Đếm tiến/lùi.

  • Xác định chiều quay Encoder.

  • Đo tần số xung.

  • Tính tốc độ quay hoặc tốc độ tuyến tính.

  • Đo quãng đường từ Encoder.

  • Bắt giữ số đếm tại một sự kiện.

  • Đồng bộ về điểm gốc.

  • Phát sự kiện khi đạt mốc đếm.

  • Điều khiển Output phần cứng theo sự kiện so sánh, nếu được hỗ trợ.

Trong Siemens S7-1200, tài liệu kỹ thuật mô tả các chế độ Count, Frequency, Period và những khả năng liên quan Capture, Sync, Gate và Compare theo loại HSC/cấu hình.

docs.tia.siemens.cloud+1

1.2. Vì sao Counter thông thường không đủ cho tín hiệu tốc độ cao?

Giả sử một cảm biến phát xung với tần số:

tudonghoabachkhoa plc 12.1

Chu kỳ xung:

tudonghoabachkhoa plc 12.2

Tương đương:

tudonghoabachkhoa plc 12.3

Nếu tín hiệu có Duty Cycle 50%, thời gian ON khoảng 0,1 ms.

Một chương trình có Scan Time 10 ms không thể dựa vào việc đọc trạng thái Input thông thường để xác định riêng từng xung như vậy.

HSC cho phép đếm theo phần cứng trong phạm vi thông số kỹ thuật, còn chương trình chính chỉ cần đọc giá trị số đếm khi cần.

1.3. So sánh Counter thông thường và HSC

Tiêu chí Counter CTU/CTD High Speed Counter
Cơ chế đếm Theo cạnh chương trình quan sát Bộ đếm/phần cứng chuyên dụng
Tần suất xung Bị giới hạn bởi lấy mẫu và thực thi Theo thông số HSC
Encoder A/B Cần logic và khả năng phù hợp Thường có chế độ chuyên dụng
Xác định chiều quay Theo thuật toán Có thể giải mã A/B
Đo tần số Tính trong chương trình Có thể có Frequency Mode
Capture Phải thiết kế thêm Một số HSC hỗ trợ
Hardware Compare Không mặc định Một số HSC hỗ trợ
Ứng dụng Đếm sản phẩm chậm Encoder, đo chiều dài, định vị

Điều quan trọng là HSC không tự động có độ chính xác tuyệt đối. Nếu đấu dây sai, dùng Encoder không tương thích hoặc tốc độ vượt thông số, HSC vẫn có thể đếm thiếu hoặc đếm sai.

Internal Link Bài 10: Counter trong PLC – CTU, CTD và CTUD

1.4. Sơ đồ tổng thể của hệ thống HSC

Sơ đồ nguyên lý hoạt động High Speed Counter trong PLC
Hình 2. Sơ đồ xử lý tín hiệu Encoder từ phần cứng High-Speed Input đến thuật toán điều khiển PLC.

1.5. HSC có chạy độc lập với Scan Cycle không?

Trong nhiều PLC, phần cứng HSC tiếp tục đếm khi chương trình chính đang thực thi các logic khác, miễn bộ đếm đang được cho phép và phần cứng được cấu hình đúng.

Tuy nhiên, dữ liệu số đếm mà chương trình đọc có thể được cập nhật theo thời điểm gọi khối, theo chu kỳ I/O hoặc cơ chế truyền dữ liệu của module.

Ví dụ, tài liệu Siemens cho biết trên module công nghệ S7-1500, phép đo có thể được cập nhật bất đồng bộ theo chu kỳ cấu hình, còn các giá trị đầu ra của lệnh High_Speed_Counter được cập nhật khi khối được gọi. (Tham khảo thêm>>>)

Như vậy cần phân biệt xung đã được phần cứng đếm và giá trị được chương trình đọc tại thời điểm hiện tại.

2. Encoder Incremental A/B/Z – Nguồn tín hiệu phổ biến của HSC

2.1. Encoder Incremental là gì?

Encoder Incremental là thiết bị tạo tín hiệu điện theo chuyển động quay của trục.

Các xung được tạo ra có thể được sử dụng để tính số vòng quay, tốc độ, góc tương đối và quãng đường dịch chuyển khi kết hợp với cơ cấu cơ khí.

Encoder Incremental phổ biến có các kênh A, B và Z.

  • A: Kênh xung thứ nhất.

  • B: Kênh xung thứ hai, lệch pha với A.

  • Z: Xung Index/Reference, thường một lần mỗi vòng theo thiết kế Encoder.

2.2. Tín hiệu A và B dùng để làm gì?

Hai tín hiệu A và B thường lệch pha khoảng 90° điện trong Encoder Quadrature.

Quan hệ pha giúp xác định chiều quay.

Ví dụ, với một quy ước lắp đặt, khi A dẫn B thì HSC có thể nhận dạng một chiều quay; khi B dẫn A thì nhận dạng chiều ngược lại.

Tuy nhiên, chiều dương và chiều âm phụ thuộc cách đấu dây, thứ tự kênh và cấu hình bộ đếm.

Không nên mặc định A dẫn B luôn là quay thuận đối với mọi máy.

2.3. Giản đồ xung Encoder A/B/Z

Giản đồ xung Encoder A B Z
Hình 3. Giản đồ minh họa Encoder Incremental với hai kênh Quadrature A/B và kênh Index Z.

2.4. Xung Z có tác dụng gì?

Kênh Z thường tạo một xung tham chiếu theo mỗi vòng quay của Encoder.

Trong ứng dụng phù hợp, Z có thể hỗ trợ:

  • Thiết lập mốc Home.

  • Đồng bộ vị trí.

  • Xác định một vòng quay.

  • Hiệu chỉnh bộ đếm tương đối theo quy trình.

  • Kiểm tra sai lệch số đếm theo vòng.

Không nên tự động reset HSC mỗi khi xuất hiện Z nếu máy yêu cầu duy trì vị trí tích lũy nhiều vòng.

Chức năng Sync/Reset bằng Z cần được thiết kế theo yêu cầu công nghệ.

2.5. Encoder Incremental có nhớ vị trí sau mất điện không?

Encoder Incremental thông thường không tự lưu vị trí tuyệt đối của trục để PLC tự khôi phục sau khi mất nguồn.

Khi cấp nguồn lại, hệ thống có thể cần thực hiện Homing hoặc sử dụng dữ liệu vị trí đã được lưu cùng cơ chế xác nhận phù hợp.

Đối với ứng dụng cần biết vị trí tuyệt đối sau mất điện mà không cần chạy Homing, có thể xem xét Absolute Encoder hoặc cơ chế lưu vị trí chuyên dụng.

2.6. Phân biệt Encoder PPR và số count/revolution

PPR (Pulses Per Revolution) thường chỉ số chu kỳ xung kênh trên một vòng, nhưng cách nhà sản xuất công bố độ phân giải có thể khác.

Nếu Encoder ghi 1.024 PPR và HSC sử dụng giải mã x4:

tudonghoabachkhoa plc 12.6

Điều này đúng khi thông số 1.024 PPR thực sự là số chu kỳ mỗi vòng trên một kênh và bộ giải mã x4 hoạt động theo đúng cấu hình.

Không nên lấy một thông số “4.096 counts/rev” đã tính x4 rồi tiếp tục nhân 4 lần nữa.

3. Các chế độ đếm High Speed Counter: 1 pha, 2 pha, A/B x1, x2 và x4

3.1. Single-Phase Counter – Bộ đếm một pha

Single-Phase Counter sử dụng một kênh xung để đếm.

Chiều đếm có thể được đặt trong chương trình hoặc điều khiển bằng một tín hiệu Direction riêng, tùy chế độ của HSC.

Ví dụ, một cảm biến phát hiện sản phẩm tạo một xung khi sản phẩm đi qua. Nếu mỗi xung tương ứng một sản phẩm, bộ đếm một pha có thể sử dụng để tính tổng sản lượng.

3.2. Pulse/Direction – Xung và chiều

Trong chế độ Pulse/Direction, một tín hiệu làm nhiệm vụ phát xung, tín hiệu thứ hai chỉ ra chiều đếm.

Ví dụ:

Pulse Direction Chức năng
Cạnh hợp lệ Forward Tăng CV
Cạnh hợp lệ Reverse Giảm CV

Quy ước điện áp logic nào tương ứng chiều tăng hoặc giảm được xác định theo thiết bị.

Chế độ này có thể xuất hiện trong những hệ điều khiển chuyển động hoặc bộ phát xung chuyên dụng.

3.3. Two-Phase Counter – Hai kênh xung đếm riêng

Một số HSC cho phép sử dụng hai kênh xung riêng biệt:

  • Clock Up: Nhận xung đếm tiến.

  • Clock Down: Nhận xung đếm lùi.

Khác với Quadrature A/B, đây là mô hình hai đầu vào có chức năng tăng và giảm độc lập.

Trên Siemens S7-1200, chế độ Two-Phase được mô tả với một Clock Up và một Clock Down. (Tham khảo thêm>>>)

3.4. Quadrature x1

Chế độ x1 thường đếm một cạnh được chọn trong một chu kỳ tín hiệu A, đồng thời sử dụng B để xác định chiều.

Nếu Encoder có 1.024 PPR:

tudonghoabachkhoa plc 12.7

Mỗi count tương ứng:

tudonghoabachkhoa plc 12.8

Đây là độ phân chia góc theo bộ đếm lý tưởng, không phải độ chính xác cơ khí tuyệt đối.

3.5. Quadrature x2

Chế độ x2 thường sử dụng hai cạnh của một chu kỳ Quadrature, tùy bộ giải mã.

Với Encoder 1.024 PPR:

tudonghoabachkhoa plc 12.9

Góc mỗi count:

tudonghoabachkhoa plc 12.10

3.6. Quadrature x4

Chế độ x4 sử dụng các cạnh lên và cạnh xuống của cả A và B.

Với 1.024 PPR:

tudonghoabachkhoa plc 12.11

Góc mỗi count:

tudonghoabachkhoa plc 12.12

Siemens S7-1200 có chế độ A/B Counter Fourfold để đếm theo bốn cạnh Quadrature. (Tham khảo thêm>>>)

3.7. Sơ đồ chuyển trạng thái Quadrature

Sơ đồ giải mã Quadrature Encoder x4
Hình 4. Ví dụ chuỗi trạng thái A/B của bộ giải mã Quadrature x4: 00 → 01 → 11 → 10 → 00. Chiều dương có thể đảo theo cấu hình.

Một chuỗi chuyển trạng thái hợp lệ thay đổi một bit A hoặc B trong mỗi bước.

Nếu hai bit thay đổi đồng thời do nhiễu hoặc lỗi lấy mẫu, hệ thống có thể gặp trạng thái chuyển tiếp không hợp lệ. Khả năng phát hiện và báo lỗi phụ thuộc phần cứng HSC.

3.8. So sánh chế độ đếm x1, x2 và x4

Chế độ Count/vòng với Encoder 1024 PPR Góc/count
x1 1.024 0,35156°
x2 2.048 0,17578°
x4 4.096 0,08789°

Chế độ x4 tạo độ phân chia nhỏ hơn nhưng cũng làm tăng tần suất sự kiện đếm nội bộ.

Cần kiểm tra giới hạn tần số đúng theo chế độ x1/x2/x4 và kiểu tín hiệu, bởi tài liệu của từng hãng có thể công bố tần số tín hiệu hoặc tần số count theo những quy ước khác nhau.

4. Cách tính tần số xung Encoder và lựa chọn HSC

4.1. Công thức tần số xung

Với Encoder có (PPR) chu kỳ tín hiệu trên một vòng và tốc độ trục \(n\) vòng/phút:

tudonghoabachkhoa plc 12.14

Trong đó \(f_A\) là tần số chu kỳ kênh A.

Nếu giải mã x4:

tudonghoabachkhoa plc 12.15

4.2. Ví dụ Encoder 1.024 PPR, tốc độ 1.500 RPM

Tần số kênh A:

tudonghoabachkhoa plc 12.16

Tức 25,6 kHz.

Nếu dùng Quadrature x4:

tudonghoabachkhoa plc 12.17

Tương đương 102,4 nghìn sự kiện đếm mỗi giây.

Khi lựa chọn HSC, cần xác nhận giới hạn của nhà sản xuất là giới hạn tần số kênh A, tần số xung nguồn, tần số Quadrature hay tần suất đếm sau giải mã.

4.3. Tính tốc độ trục từ tần số Encoder

Nếu biết tần số kênh A:

tudonghoabachkhoa plc 12.18

Ví dụ:

tudonghoabachkhoa plc 12.19

4.4. Tính RPM từ số count trong một khoảng thời gian

Giả sử HSC hoạt động x4 và số count/vòng là 4096.

Trong 100 ms, HSC ghi nhận tăng 5120 count.

Tốc độ quay:

tudonghoabachkhoa plc 12.20

Phương pháp này đo tốc độ trung bình trong khoảng lấy mẫu.

4.5. Bộ tính Encoder RPM và tần số HSC

tudonghoabachkhoa plc 12.21

4.6. Tại sao không chọn HSC chỉ theo thông số kHz?

Giả sử một CPU công bố HSC 200 kHz.

Không thể kết luận ngay rằng Encoder 1.024 PPR ở 1.500 RPM, giải mã x4 chắc chắn hoạt động, nếu chưa biết cách nhà sản xuất định nghĩa mức 200 kHz.

Cần xác định:

  • Loại đầu vào hỗ trợ tần số đó.

  • Chế độ đếm đang sử dụng.

  • Mức điện áp và dạng tín hiệu.

  • Độ rộng mức HIGH/LOW tối thiểu.

  • Bộ lọc Input.

  • Giới hạn tổng tài nguyên HSC.

  • Giới hạn khi nhiều kênh đồng thời hoạt động.

4.7. Sai số tốc độ khi đo bằng cửa sổ thời gian

Nếu đo số count trong khoảng Δt, kết quả tốc độ có sai số lượng tử hóa do cửa sổ đo.

Với trường hợp số count đếm được nhỏ, sự khác biệt một count có thể tạo tỷ lệ sai số đáng kể.

Vì vậy, khi tốc độ thấp, phương pháp đo chu kỳ giữa các cạnh có thể hữu ích hơn phương pháp đếm số xung trong một khoảng thời gian ngắn.

Đây là lý do một số HSC hỗ trợ cả Frequency Mode và Period Mode.

5. Các chức năng HSC: Count, Frequency, Period, Capture, Gate và Compare

5.1. Count Mode

Count Mode sử dụng để tăng hoặc giảm số đếm theo các cạnh hợp lệ.

Tùy cấu hình, HSC có thể:

  • Đếm một chiều.

  • Đếm hai chiều.

  • Nhận tín hiệu Direction.

  • Đếm A/B Quadrature.

  • Đồng bộ về giá trị khởi tạo.

  • Bắt giữ giá trị tại sự kiện.

  • So sánh với một mốc.

5.2. Frequency Mode

Frequency Mode sử dụng để đo tần số tín hiệu đầu vào.

Một công thức cơ bản:

tudonghoabachkhoa plc 12.22

Trong đó \(N\) là số chu kỳ hoặc sự kiện được xác định theo chế độ đo trong khoảng thời gian  Δt.

Trên S7-1200, HSC hỗ trợ Frequency Mode, và giao diện CTRL_HSC_EXT có thể trả về giá trị tần số dạng DINT theo Hz trong cấu hình tương ứng. (Xem thêm>>>)

5.3. Period Mode

Period Mode đo các thông tin thời gian của xung hoặc khoảng đo để suy ra tần số.

Về nguyên lý:

tudonghoabachkhoa plc 12.23

Nếu chu kỳ xung là 2 ms:

tudonghoabachkhoa plc 12.24

Trong tài liệu S7-1200, Period Mode của CTRL_HSC_EXT cung cấp dữ liệu số cạnh và thời gian đã trôi qua, cho phép tính tần số theo cơ chế của hãng. (Xem thêm>>>)

5.4. Capture Function

Capture dùng để lưu lại giá trị số đếm tại một sự kiện.

Ví dụ, Encoder đang đếm vị trí băng tải, khi cảm biến quang phát hiện sản phẩm, chức năng Capture lưu số đếm tại thời điểm sự kiện.

Điểm quan trọng là giá trị Capture có thể ghi nhận gần thời điểm phần cứng phát sự kiện hơn so với việc CPU đợi chạy OB1 rồi mới đọc CV.

Tuy nhiên, khả năng Capture, độ trễ và cơ chế bảo vệ dữ liệu phụ thuộc module.

5.5. Gate Function

Gate được dùng để cho phép hoặc chặn quá trình đếm.

Ví dụ, chỉ cho phép HSC đếm khi máy đang ở chế độ đo chiều dài.

Trên S7-1200, khi Gate đóng, các xung đếm bị bỏ qua; khi Gate mở lại, bộ đếm tiếp tục từ giá trị trước đó. (Tham khảo thêm>>>)

Gate không đồng nghĩa với Reset.

5.6. Synchronization/Reset

Sync hoặc Reset được sử dụng để đưa bộ đếm về giá trị xác định theo sự kiện hoặc điều kiện cấu hình.

Ví dụ, cảm biến Home hoặc xung Z có thể được dùng thiết lập điểm gốc vị trí.

Cần thiết kế rõ việc Sync chỉ được phép khi máy ở trạng thái phù hợp.

5.7. Hardware Compare

Hardware Compare cho phép phát sự kiện hoặc tín hiệu khi số đếm đạt một giá trị mốc.

Ví dụ, khi HSC đạt 45.000 count, hệ thống có thể tạo một sự kiện Compare để kích hoạt hành động.

Trên S7-1200, Siemens mô tả chức năng Compare có thể tạo một xung trên ngõ ra được chỉ định khi đạt giá trị tham chiếu hoặc điều kiện được hỗ trợ. (Xem thêm>>>)

Cần phân biệt Hardware Compare thật sự với việc chương trình OB1 liên tục so sánh:

IF Encoder_Count >= Target_Count THEN
    Output_Command := TRUE;
END_IF;

Đoạn ST trên là so sánh phần mềm, vẫn phụ thuộc lịch cập nhật và thực thi.

5.8. Sơ đồ chức năng Capture và Compare

Chức năng Capture và Hardware Compare của HSC
Hình 5. Hai chức năng quan trọng của HSC: Capture lưu vị trí tại sự kiện và Compare phát tín hiệu khi đạt ngưỡng.

6. Đấu dây Encoder vào High Speed Counter PLC

6.1. Các loại tín hiệu ngõ ra Encoder

Một Encoder Incremental có thể sử dụng nhiều dạng mạch điện ngõ ra.

Kiểu ngõ ra Đặc điểm Yêu cầu khi kết nối
PNP Cấp dòng về phía Input DI/HSC nhận tín hiệu dương tương thích
NPN Kéo tín hiệu về 0V HSC có cấu trúc phù hợp
Push-Pull Chủ động kéo lên và kéo xuống Kiểm tra mức điện áp
TTL Tín hiệu logic mức thấp, thường 5V HSC hỗ trợ điện áp tương ứng
Line Driver RS-422 Cặp tín hiệu vi sai HSC có đầu nhận vi sai tương thích
HTL Tín hiệu mức cao theo thiết kế Encoder Kiểm tra điện áp và ngưỡng nhận

Không được suy luận kiểu ngõ ra chỉ từ tên Encoder hoặc số dây.

Encoder Line Driver có thể sử dụng các cặp A+/A−, B+/B− và Z+/Z−. Các tín hiệu âm là tín hiệu bổ sung của cặp vi sai, không đồng nghĩa với dây 0V của nguồn.

6.2. Cách đấu Encoder PNP 24VDC

Với Encoder PNP ba kênh A/B/Z có mức điện áp phù hợp với HSC 24VDC, sơ đồ nguyên lý gồm:

  • +24VDC cấp vào chân nguồn dương của Encoder.

  • 0VDC cấp vào chân nguồn âm.

  • Kênh A vào HSC Phase A.

  • Kênh B vào HSC Phase B.

  • Kênh Z vào đầu vào Sync/Index nếu được hỗ trợ và sử dụng.

  • Common của HSC được đấu theo manual.

Sơ đồ đấu Encoder PNP A B Z vào HSC PLC
Hình 6. Sơ đồ nguyên lý kết nối tín hiệu A/B/Z từ Encoder PNP 24VDC vào các đầu vào HSC tương thích.

6.3. Encoder NPN có đấu vào HSC Siemens được không?

Chỉ khi đầu vào HSC và mạch điện đáp ứng kiểu tín hiệu tương ứng.

Một số đầu vào PLC hỗ trợ Sink/Source hoặc có cấu hình Common phù hợp. Tuy nhiên, khi sử dụng HSC cần kiểm tra thêm ngưỡng nhận, tần số và đặc tính chuyển mạch của tín hiệu NPN.

Không nên chỉ dựa vào việc LED Input sáng để kết luận tín hiệu tốc độ cao đã đáp ứng thông số.

6.4. Đấu Encoder Line Driver RS-422

Encoder Line Driver sử dụng tín hiệu vi sai, chẳng hạn:

Tín hiệu Chức năng
A+ / A− Cặp tín hiệu pha A
B+ / B− Cặp tín hiệu pha B
Z+ / Z− Cặp tín hiệu Index
V+ Nguồn cấp theo Encoder
0V Tham chiếu nguồn

Các tín hiệu vi sai thường có khả năng chống nhiễu tốt trong môi trường phù hợp khi sử dụng đúng cáp và đầu nhận.

Nếu HSC chỉ nhận tín hiệu 24VDC, không được đấu trực tiếp cặp Line Driver 5V vào chân HSC 24V và mặc định hệ thống sẽ đếm chính xác.

Khi cần thiết phải sử dụng module HSC tương thích hoặc bộ chuyển đổi tín hiệu được thiết kế phù hợp.

6.5. Sử dụng dây Shield chống nhiễu

Cáp Encoder trong môi trường công nghiệp nên được lựa chọn theo yêu cầu tốc độ tín hiệu, chiều dài, nhiễu điện từ và hướng dẫn của nhà sản xuất.

Các yếu tố cần quan tâm gồm:

  • Cáp xoắn đôi cho tín hiệu tương ứng.

  • Shield và kết nối EMC phù hợp.

  • Tránh đi chung cáp Encoder với dây công suất biến tần.

  • Kết nối tiếp địa và tham chiếu đúng thiết kế.

  • Giảm chiều dài nhánh tín hiệu không cần thiết.

  • Đảm bảo đầu nối chắc chắn.

Đối với Line Driver, việc kết nối điện trở kết thúc đường truyền phải tuân theo thông số đầu phát và đầu nhận; không tự ý lắp điện trở 120Ω cho mọi mạch.

6.6. Input Filter của HSC

HSC có thể mất xung nếu bộ lọc Input được đặt quá dài so với độ rộng xung hợp lệ.

Ví dụ, Encoder phát xung có chu kỳ:

tudonghoabachkhoa plc 12.27

Với Duty Cycle 50%:

tudonghoabachkhoa plc 12.28

Nếu bộ lọc được cấu hình theo điều kiện yêu cầu trạng thái ổn định lâu hơn mức HIGH này, tín hiệu có thể không được nhận.

Ngoài ra, bộ lọc còn phải đáp ứng khoảng LOW giữa hai cạnh.

6.7. Các lỗi đấu dây thường gặp

Đảo pha A/B: HSC đếm chiều ngược mong muốn.

Sai điện áp: HSC không nhận tín hiệu hoặc có nguy cơ hỏng phần cứng.

Không có tham chiếu phù hợp: Tín hiệu thiếu ổn định hoặc không được nhận biết.

Đấu tín hiệu Line Driver như đầu ra PNP: Sai nguyên lý mạch điện.

Shield không phù hợp: Nhiễu gây count sai hoặc tín hiệu bất thường.

Dây Z đấu sai: Chức năng Home/Sync bị lỗi.

Internal Link Bài 06: Digital Input và Digital Output PLC – Đấu dây PNP/NPN

7. High Speed Counter trên Siemens S7-1200

7.1. HSC tích hợp trên S7-1200

Siemens S7-1200 hỗ trợ các High-Speed Counter tích hợp, với số lượng HSC phụ thuộc model CPU.

Theo tài liệu S7-1200 V20:

CPU Số HSC được liệt kê
CPU 1211C 3; có thể thêm kênh theo Signal Board hỗ trợ
CPU 1212C 4; có thể thêm kênh theo Signal Board hỗ trợ
CPU 1214C 6
CPU 1215C 6
CPU 1217C 6

Tài liệu Siemens lưu ý khả năng sử dụng thêm HSC ở một số CPU phụ thuộc Signal Board và cấu hình thực tế. (Tham khảo thêm>>>)

7.2. Tần số HSC Siemens S7-1200

Không phải mọi chân HSC có cùng tần số tối đa.

Ví dụ, tài liệu Siemens cho CPU 1212C mô tả các nhóm đầu vào HSC với giới hạn tần số Clock Input khác nhau, bao gồm nhóm 100/80 kHz và nhóm 30/20 kHz theo điều kiện được hãng quy định. (Xem thêm>>>)

Do đó cần kiểm tra:

  • Mã CPU.

  • Chân HSC cụ thể.

  • Kiểu tín hiệu và dải điện áp.

  • Chế độ đếm.

  • Input Filter.

  • Các chức năng chia sẻ tài nguyên.

Không nên lấy thông số tần số của CPU 1217C để áp dụng cho CPU 1211C.

7.3. Cấu hình HSC trong TIA Portal

Quy trình tổng quát:

  1. Chọn CPU S7-1200 trong Device Configuration.

  2. Mở phần thuộc tính High-Speed Counter.

  3. Enable HSC cần sử dụng.

  4. Chọn chế độ Count, Frequency hoặc Period.

  5. Chọn Single-Phase, Two-Phase hoặc A/B.

  6. Chọn các chân Input được hỗ trợ.

  7. Cấu hình Input Filter.

  8. Cấu hình Sync, Gate, Capture hoặc Compare nếu cần.

  9. Xác định HW-ID của HSC.

  10. Download cấu hình và kiểm tra trạng thái Online.

Những lựa chọn có sẵn phụ thuộc mode đã chọn. Ví dụ, Siemens mô tả Gate, Sync và Capture chỉ có trong Count Mode. (Xem thêm>>>)

7.4. Lệnh CTRL_HSC_EXT

Đối với những CPU S7-1200 có firmware phù hợp, Siemens cung cấp lệnh CTRL_HSC_EXT để điều khiển HSC.

Lệnh sử dụng các tham số quan trọng:

Tham số Chức năng
HSC Định danh phần cứng HW_HSC
CTRL Cấu trúc dữ liệu điều khiển
DONE Lệnh hoàn thành
BUSY Trạng thái xử lý
ERROR Báo lỗi
STATUS Mã trạng thái

CTRL là một dữ liệu cấu trúc theo mode HSC, chẳng hạn HSC_Count, HSC_Frequency hoặc HSC_Period.

Siemens ghi rõ CTRL_HSC_EXT thay thế lệnh CTRL_HSC cũ trong những dự án sử dụng CPU từ firmware V4.2 trở lên; lệnh cũ được giữ cho mục đích tương thích. (Xem thêm>>>)

7.5. Ví dụ SCL gọi CTRL_HSC_EXT

Cú pháp ví dụ theo tài liệu Siemens:

"CTRL_HSC_1_DB"(
    hsc    := "Local~HSC_1",
    done   => "HSC_Done",
    busy   => "HSC_Busy",
    error  => "HSC_Error",
    status => "HSC_Status",
    ctrl   := "DB_HSC".MyHSC
);

Điều kiện sử dụng: Local~HSC_1 phải là HW-ID HSC hợp lệ trong dự án, và DB_HSC.MyHSC phải được khai báo bằng System Data Type đúng chế độ HSC.

Đây là mẫu minh họa gần cú pháp Siemens; cần xác minh tên Tag, instance và phiên bản phần mềm trong project thực tế. (Tham khảo thêm>>>)

7.6. Đọc CurrentCount

Trong Count Mode, cấu trúc HSC_Count có trường CurrentCount dùng để chứa giá trị đếm hiện tại.

Ví dụ xử lý dữ liệu sau khi khối được gọi thành công:

IF "HSC_Done" AND NOT "HSC_Error" THEN

    "DB_Process".Encoder_Count :=
        "DB_HSC".MyHSC.CurrentCount;

END_IF;

Tên trường và cách sử dụng phải phù hợp cấu trúc HSC_Count đã khai báo.

7.7. Đọc HSC qua Process Image

Một số cấu hình S7-1200 cũng ánh xạ giá trị HSC vào vùng Input Image.

Trong tài liệu cho cơ chế HSC cũ, Siemens mô tả HSC1 có địa chỉ mặc định ID1000, HSC2 ID1004 và các địa chỉ tương tự; các địa chỉ có thể thay đổi khi cấu hình. (Xem thêm>>>)

Không nên tự mặc định tất cả dự án đều sử dụng ID1000.

7.8. Hardware Compare và Hardware Interrupt Siemens

Trên S7-1200, HSC có thể được cấu hình tạo sự kiện khi CV bằng giá trị tham chiếu RV.

Tùy cấu hình, sự kiện này có thể liên kết đến Hardware Interrupt OB hoặc kích hoạt ngõ ra theo chức năng Compare.

Ví dụ, khi Encoder đạt một giá trị mốc, phần cứng phát sự kiện để CPU cập nhật mốc tiếp theo.

Cần kiểm tra giới hạn xử lý và trường hợp sự kiện đến quá nhanh.

Internal Link Bài 11: Interrupt trong PLC – Hardware Interrupt và ưu tiên tác vụ

8. High Speed Counter trên Siemens S7-1500

8.1. Kiến trúc HSC của S7-1500

Đối với S7-1500, các chức năng đếm và đo có thể được thực hiện thông qua module công nghệ như TM Count, TM PosInput hoặc các đầu vào tích hợp của Compact CPU hỗ trợ.

Không nên mặc định mọi CPU S7-1500 có cùng số HSC tích hợp như S7-1200.

Một số ứng dụng sử dụng module công nghệ để thực hiện:

  • Đếm xung.

  • Đo tần số.

  • Đo chu kỳ.

  • Xác định vị trí.

  • Capture.

  • Compare.

  • Điều khiển ngõ ra theo sự kiện.

8.2. Module TM Count và TM PosInput

Module TM Count phù hợp với các chức năng đếm và đo theo cấu hình.

TM PosInput được thiết kế để xử lý những tín hiệu vị trí hoặc Encoder tương thích.

Theo Siemens, giới hạn đo tần số của nhóm TM Count/TM PosInput có thể đạt những mức khác nhau theo kiểu Encoder 24V hoặc RS-422 và chế độ giải mã. Tài liệu nêu các mức tối đa đến 800 kHz hoặc 4 MHz trong những điều kiện cụ thể. (Tham khảo thêm>>>)

Các thông số này không được hiểu là giới hạn chung cho mọi S7-1500.

8.3. Lệnh High_Speed_Counter

Siemens cung cấp lệnh High_Speed_Counter để điều khiển chức năng của module công nghệ từ chương trình.

Tài liệu Siemens quy định lệnh này phải được gọi một lần cho mỗi Counter trong chương trình tuần hoàn hoặc chương trình theo thời gian; không được gọi trong chương trình ngắt theo sự kiện. (Xem thêm>>>)

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với việc sử dụng một số lệnh HSC trên S7-1200.

8.4. Đọc CountValue và MeasuredValue

Hai nhóm dữ liệu có thể gồm:

CountValue: Giá trị đếm hiện tại.

MeasuredValue: Giá trị đo được từ module theo chu kỳ cập nhật cấu hình.

Không được giả định cả hai giá trị luôn được cập nhật cùng một thời điểm.

8.5. Khi nào nên sử dụng module công nghệ?

Các ứng dụng nên đánh giá module công nghệ gồm:

  • Encoder có tốc độ tín hiệu cao.

  • Đo chiều dài yêu cầu độ chính xác lớn.

  • Bắt vị trí sản phẩm theo Capture.

  • Phát ngõ ra theo mốc đếm.

  • Đo tần số và tốc độ theo phần cứng.

  • Những hệ thống cần chẩn đoán chuyên dụng.

Lựa chọn phải dựa trên Encoder, kiểu tín hiệu và yêu cầu điều khiển, không chỉ theo thương hiệu PLC.

9. High Speed Counter trên PLC Mitsubishi MELSEC iQ-F FX5U

9.1. Cấu trúc HSC Mitsubishi

Dòng Mitsubishi MELSEC iQ-F FX5 sử dụng các đầu vào tốc độ cao và chức năng High-Speed Counter để xử lý tín hiệu xung.

Các chức năng bao gồm đếm một pha, hai pha, đo xung và thực hiện những tác vụ chuyên dụng theo khả năng CPU.

Tùy phiên bản phần cứng và cấu hình, HSC có thể được liên kết với các chương trình, thiết bị và chức năng công nghệ tương ứng.

9.2. Tần số High Speed Counter FX5U

Theo FAQ chính thức của Mitsubishi Electric:

Dòng CPU Tần số HSC tối đa được hãng công bố
FX5U / FX5UC 200 kHz
FX5S / FX5UJ 100 kHz

Đây là thông số tổng quát được Mitsubishi công bố trong FAQ, không phải khẳng định mọi chân, mọi chế độ và mọi cấu hình đều đạt mức đó. (Xem thêm>>>)

Kỹ sư phải tiếp tục đối chiếu manual của model và kiểu Encoder.

9.3. Cấu hình HSC trong GX Works3

Quy trình tổng quát:

  1. Xác định mã CPU FX5.

  2. Kiểm tra nhóm Input hỗ trợ đếm tốc độ cao.

  3. Cấu hình phương thức đếm.

  4. Chọn đầu vào xung và chiều hoặc hai pha A/B.

  5. Đặt bộ lọc theo tín hiệu.

  6. Khai báo Label hoặc thiết bị được sử dụng.

  7. Cấu hình các chức năng so sánh hoặc ngắt nếu cần.

  8. Viết chương trình sử dụng dữ liệu HSC.

  9. Kiểm tra bằng công cụ Online Monitor.

  10. Đo và đối chiếu với Encoder thực tế.

Cú pháp Function Block hoặc thiết bị đếm tốc độ cao thay đổi theo dòng FX5 và phiên bản GX Works3, vì vậy không nên áp dụng một đoạn Ladder của FX3U cho FX5U mà chưa kiểm tra.

9.4. HSC và chương trình Interrupt Mitsubishi

Một số chức năng High-Speed Comparison có thể kích hoạt chương trình ngắt khi Counter đạt điều kiện mốc.

Đây là một cơ chế hữu ích khi cần ghi nhận vị trí hoặc thực hiện tác vụ theo sự kiện.

Tuy nhiên, nếu ngưỡng được kích hoạt nhiều lần ở tần suất quá cao, CPU vẫn có thể chịu tải chương trình ngắt lớn.

Do đó, cần đánh giá xem ứng dụng nên dùng Hardware Compare Output hay Interrupt Handler.

9.5. Lưu ý về dữ liệu vị trí

Nếu Encoder hoạt động hai chiều, nên lựa chọn cấu trúc đếm có dấu và quy tắc mốc tham chiếu phù hợp.

Khi sử dụng HSC để đo chiều dài hoặc vị trí, phải xem xét trường hợp:

  • Encoder quay ngược.

  • Trục trượt hoặc không quay cùng vật liệu.

  • Hệ thống mất nguồn.

  • Counter bị Reset.

  • Vượt giới hạn dữ liệu.

  • Encoder xuất tín hiệu không ổn định.

Bộ đếm chính xác không tự động phản ánh chính xác vị trí vật liệu khi tồn tại trượt cơ khí.

10. High Speed Counter trên Rockwell CompactLogix và ControlLogix

10.1. HSC trong hệ thống Rockwell

Rockwell Automation cung cấp những module High-Speed Counter chuyên dụng cho các hệ CompactLogix và ControlLogix.

Ví dụ, module Compact 5000 I/O mã 5069-HSC2XOB4 được thiết kế để đếm xung từ thiết bị hiện trường và cung cấp dữ liệu đếm cho bộ điều khiển.

Module này còn hỗ trợ những ngõ ra có thể phục vụ các chức năng theo cấu hình. (Xem thêm>>>)

10.2. Module 5069-HSC2XOB4

Theo tài liệu lắp đặt của Rockwell, module 5069-HSC2XOB4 có:

Thành phần Đặc điểm được công bố
Dòng module Compact 5000 I/O
Mã 5069-HSC2XOB4
Chức năng Đếm xung tốc độ cao
Đầu vào 6 đầu vào vi sai phục vụ các bộ đếm
Đầu ra 4 ngõ ra dạng Sourcing
Ứng dụng CompactLogix 5380, 5480 và hệ tương thích

Cấu trúc dữ liệu và chức năng module được cấu hình qua môi trường Rockwell tương ứng. (Tham khảo thêm>>>)

10.3. Local I/O và Remote I/O

Module HSC có thể được sử dụng trong cấu hình Local I/O hoặc Remote I/O theo hệ thống và khả năng thiết bị.

Điều cần phân biệt là:

  • HSC có thể đếm tín hiệu tại module.

  • Controller nhận dữ liệu qua cơ chế trao đổi I/O.

  • Thời điểm chương trình đọc số đếm phụ thuộc chu kỳ giao tiếp.

  • Một số chức năng Output được phần cứng module xử lý khác với lệnh Output phát từ chương trình chính.

Với ứng dụng tốc độ cao, không nên mặc định Controller nhận từng cạnh xung qua mạng.

10.4. HSC Rockwell và Encoder Quadrature

Khi kết nối Encoder A/B, cần kiểm tra module có hỗ trợ loại tín hiệu điện và cách giải mã mong muốn hay không.

Dù Encoder cùng có ba kênh A/B/Z, hệ thống không bảo đảm tương thích nếu khác điện áp, mạch Line Driver hoặc định dạng tín hiệu.

Ngoài ra, cần kiểm tra quy tắc xác định chiều và chức năng Index.

10.5. Bảng so sánh HSC Siemens, Mitsubishi và Rockwell

Tiêu chí Siemens S7-1200 Mitsubishi FX5U Rockwell Compact 5000
HSC Tích hợp theo CPU Tích hợp theo CPU Module chuyên dụng có sẵn
Encoder A/B Có theo cấu hình Có theo cấu hình Theo module HSC
Đếm xung một pha Có Có Theo module
Đo tần số Có Theo chức năng CPU Theo module
Capture Có với mode hỗ trợ Theo CPU/chức năng Theo module
Hardware Compare Có với cấu hình phù hợp Theo chức năng HSC Theo module
Phần mềm TIA Portal GX Works3 Studio 5000
Giới hạn tần số Theo CPU/chân/mode Theo CPU/mode Theo module/mode

Tần số tối đa giữa các hãng không nên được so sánh trực tiếp nếu không chuẩn hóa cách công bố tần số và điều kiện thử nghiệm.

11. Case Study: Dùng Encoder và HSC điều khiển máy cắt theo chiều dài

11.1. Mô tả hệ thống

Xét một máy cắt vật liệu dạng cuộn hoặc băng tải có nhiệm vụ cắt sản phẩm theo chiều dài được đặt từ HMI.

Hệ thống gồm:

  • Động cơ kéo vật liệu.

  • Encoder Incremental gắn trên bánh đo.

  • PLC có High Speed Counter.

  • Cơ cấu cắt điều khiển bằng van hoặc Servo.

  • Cảm biến xác nhận vị trí dao.

  • HMI nhập chiều dài cắt.

  • Biến tần hoặc Servo Drive điều khiển chuyển động.

Máy cắt theo chiều dài sử dụng Encoder và PLC
Hình 7. Hệ thống máy cấp liệu và cắt theo chiều dài có bánh đo Encoder và bộ điều khiển PLC.

11.2. Thông số giả định

Thông số Giá trị
Encoder 1.024 PPR
Chế độ HSC Quadrature x4
Đường kính bánh đo 100 mm
Chiều dài cắt yêu cầu 500 mm
Tốc độ vật liệu 1 m/s
Độ trễ phát lệnh đến tác động thực tế 20 ms
Sai số chiều dài mong muốn ±1 mm

Đây là thông số giả định để giải thích phương pháp tính, không phải cấu hình của một máy cụ thể.

11.3. Tính chu vi bánh đo

Đường kính:

tudonghoabachkhoa plc 12.30

Chu vi:

tudonghoabachkhoa plc 12.31

11.4. Tính số count trên một vòng

Encoder 1.024 PPR, Quadrature x4:

tudonghoabachkhoa plc 12.32

11.5. Tính số count/mm

tudonghoabachkhoa plc 12.33

Tương đương một count:

tudonghoabachkhoa plc 12.34

Đây là độ chia lý tưởng theo bánh đo và giải mã Encoder. Sai số cơ khí có thể lớn hơn đáng kể.

11.6. Tính mốc đếm cho chiều dài 500 mm

tudonghoabachkhoa plc 12.35

Sau khi làm tròn đến số nguyên phù hợp, mốc đếm có thể là 6.519 count.

11.7. Tính bù độ trễ cơ cấu cắt

Giả sử vận tốc vật liệu:

tudonghoabachkhoa plc 12.36

Độ trễ:

tudonghoabachkhoa plc 12.37

Vật liệu tiếp tục di chuyển:

tudonghoabachkhoa plc 12.38

Vì vậy, nếu dao thực sự bắt đầu tạo điểm cắt sau 20 ms, mốc phát lệnh có thể cần sớm hơn vị trí mục tiêu 20 mm.

Mốc chiều dài phát lệnh theo giả định:

tudonghoabachkhoa plc 12.39

Giá trị count tương ứng:

tudonghoabachkhoa plc 12.40

Đây là mô hình bù đơn giản, giả định vận tốc không đổi và tổng độ trễ là 20 ms. Máy thực tế phải tính cả quá trình giảm tốc, chuyển động dao, độ trễ truyền động và vị trí cắt hình thành.

11.8. Vì sao Hardware Compare có lợi?

Nếu chương trình OB1 liên tục đọc HSC rồi so sánh số đếm, thời điểm phát lệnh phụ thuộc lịch thực thi và cập nhật I/O.

Với Hardware Compare phù hợp, mốc đếm có thể được phần cứng xử lý mà không phải chờ chương trình chính đọc từng giá trị.

Điều này có thể giảm độ biến thiên thời điểm phát lệnh.

Tuy nhiên, phải kiểm tra xem module chỉ phát Interrupt hay thực sự có ngõ ra Compare được phần cứng điều khiển.

11.9. Kiến trúc điều khiển đề xuất

Sơ đồ HSC đo chiều dài và điều khiển vị trí cắt
Hình 8. Kiến trúc HSC đo chiều dài vật liệu và xử lý mốc vị trí cắt.

11.10. Bài toán trượt bánh đo

Nếu bánh đo trượt trên bề mặt vật liệu, Encoder không phản ánh chính xác chiều dài thực tế.

Ví dụ, Encoder đo tương đương 500 mm nhưng do trượt cơ khí, vật liệu thực tế chỉ dịch chuyển 498 mm.

Sai số này không thể được giải quyết chỉ bằng cách tăng PPR hoặc dùng HSC có tần số cao hơn.

Cần xử lý nguyên nhân cơ khí và hiệu chuẩn hệ đo.

11.11. Phương pháp hiệu chuẩn chiều dài

Một quy trình hiệu chuẩn có thể gồm:

  1. Đặt chiều dài mục tiêu.

  2. Chạy máy trong điều kiện kiểm soát.

  3. Đo chiều dài sản phẩm thực tế bằng thiết bị chuẩn phù hợp.

  4. So sánh với chiều dài dự kiến.

  5. Kiểm tra độ ổn định qua nhiều sản phẩm.

  6. Điều chỉnh hệ số count/mm nếu có cơ sở kỹ thuật.

  7. Kiểm tra lại trên nhiều tốc độ và loại vật liệu.

Không nên sử dụng một hệ số hiệu chỉnh duy nhất để che giấu tình trạng trượt biến thiên theo tải và tốc độ.

12. Lập trình HSC bằng Structured Text và xử lý dữ liệu Encoder

12.1. Đọc giá trị HSC và tính vị trí

Giả sử bộ đếm HSC cung cấp số count hiện tại trong biến Encoder_Count, còn hệ số hiệu chuẩn là Counts_Per_mm.

Giá trị chiều dài:

tudonghoabachkhoa plc 12.43

Trong đó:

  • (L): Chiều dài, đơn vị mm.

  • (N): Số count.

  • (K): Hệ số count/mm.

Ví dụ ST:

// HSC đã được cấu hình và cập nhật Encoder_Count
// Counts_Per_mm = 13.038 (ví dụ)

IF Counts_Per_mm > 0.0 THEN

    Position_mm :=
        DINT_TO_REAL(Encoder_Count)
        / Counts_Per_mm;

ELSE

    Measurement_Fault := TRUE;

END_IF;

Cú pháp chuyển đổi dữ liệu cần được điều chỉnh theo môi trường lập trình thực tế.

Nếu Encoder_Count có thể quay vòng hoặc âm, phải xác định rõ mốc vị trí và phương pháp tính để tránh kết quả sai.

12.2. Tính tốc độ bằng sai phân số count

Giả sử một Cyclic Interrupt gọi thuật toán tính tốc độ mỗi 100 ms.

tudonghoabachkhoa plc 12.44

Tốc độ theo mm/s:

tudonghoabachkhoa plc 12.45

Ví dụ:

// Giả định gọi mỗi 100 ms
// Ts = 0.1 s

Delta_Count :=
    Encoder_Count - Encoder_Count_Previous;

Speed_mm_s :=
    DINT_TO_REAL(Delta_Count)
    / Counts_Per_mm
    / 0.1;

Encoder_Count_Previous := Encoder_Count;

Với cơ cấu quay hai chiều, dấu của Delta_Count có thể được dùng xác định chiều chuyển động.

Tuy nhiên, cần xử lý trường hợp HSC quay vòng giá trị, Reset hoặc Sync giữa hai lần đọc, nếu không phép trừ có thể tạo tốc độ bất thường.

12.3. Tính tốc độ theo RPM

Nếu HSC đã được giải mã x4 và có 4096 count/vòng:

Delta_Count :=
    Encoder_Count - Encoder_Count_Previous;

Speed_RPM :=
    DINT_TO_REAL(Delta_Count)
    * 60.0
    / (4096.0 * 0.1);

Encoder_Count_Previous := Encoder_Count;

Trong ví dụ, chu kỳ lấy mẫu được giả định đúng 100ms.

Đối với hệ yêu cầu đo tốc độ chính xác, nên sử dụng chu kỳ thực đo hoặc chức năng Frequency/Velocity Measurement của phần cứng nếu phù hợp.

12.4. Giới hạn giá trị đo và kiểm tra tín hiệu

Nên kiểm tra những điều kiện như:

IF ABS(Speed_RPM) > Max_Allowed_RPM THEN
    Speed_Measurement_Fault := TRUE;
END_IF;

Tuy nhiên, một giá trị tốc độ vượt giới hạn không nhất thiết chứng minh Encoder lỗi. Nó có thể xuất phát từ việc Reset HSC, Count Rollover, thay đổi hệ số Scaling hoặc lỗi cập nhật dữ liệu.

Do đó cần kết hợp chẩn đoán phần cứng và trạng thái máy.

12.5. Xử lý Counter Rollover

Trên Siemens S7-1200, HSC dùng kiểu DINT cho giá trị Count trong một số cơ chế, với phạm vi:

tudonghoabachkhoa plc 12.46

Tài liệu Siemens mô tả Counter có thể quay vòng khi vượt giới hạn tương ứng. (Xem thêm>>>)

Nếu hệ thống tính tốc độ bằng hiệu giữa hai mẫu, cần xử lý tình huống số đếm đi qua giới hạn.

Một giải pháp có thể là giới hạn và đồng bộ lại Count theo chính sách vận hành, hoặc tính hiệu theo số học vòng có kiểm soát.

Không nên tự ý Reset HSC trong khi cơ cấu đang chạy nếu điều đó làm mất mốc vị trí cần thiết.

12.6. HSC và chương trình Interrupt

Một thiết kế thường gặp:

  • HSC phần cứng đếm xung liên tục.

  • Cyclic Interrupt đọc vị trí hoặc tốc độ theo chu kỳ.

  • Hardware Compare phát sự kiện tại mốc.

  • Chương trình chính xử lý trạng thái máy.

  • HMI hiển thị vị trí, tốc độ và cảnh báo.

Phân chia như vậy giúp tránh viết thuật toán xử lý từng xung trong chương trình chính hoặc trong Handler.

Internal Link Bài 11: Interrupt trong PLC – Nguyên lý ngắt và xử lý sự kiện

13. Các lỗi High Speed Counter PLC thường gặp

13.1. HSC không đếm xung

Nguyên nhân có thể gồm:

  • HSC chưa được Enable.

  • Sai chân Input.

  • Encoder chưa được cấp nguồn.

  • Điện áp tín hiệu không phù hợp.

  • Sai kiểu NPN, PNP hoặc Line Driver.

  • Gate đang đóng.

  • HSC đang ở mode khác.

  • Bộ lọc loại bỏ xung.

  • Chưa cấu hình đúng Hardware ID hoặc dữ liệu.

13.2. HSC đếm sai chiều

Nếu Encoder quay thuận nhưng giá trị Count giảm, cần kiểm tra thứ tự pha A/B và cấu hình xác định chiều.

Không nên đảo dây một cách tùy tiện khi chưa xác minh sơ đồ đầu cực, đặc biệt đối với Encoder Line Driver vi sai.

Có thể điều chỉnh bằng cấu hình hướng đếm nếu thiết bị hỗ trợ.

13.3. HSC đếm thiếu ở tốc độ cao

Các nguyên nhân thường gặp:

  • Tần số Encoder vượt giới hạn HSC.

  • Bộ lọc Input quá dài.

  • Biên độ điện áp suy giảm.

  • Tín hiệu có thời gian lên/xuống không phù hợp.

  • Dây dẫn quá dài hoặc nhiễu.

  • Chọn sai kiểu tín hiệu.

  • Module có giới hạn tần số khác theo mode.

Cần đo dạng xung thực tế bằng thiết bị đo phù hợp thay vì chỉ quan sát Counter trên HMI.

13.4. Số đếm tăng giảm bất thường

Có thể do tín hiệu A/B bị nhiễu, mất một kênh hoặc có chuyển trạng thái không hợp lệ.

Ở một số HSC, hệ thống có thể phát hiện lỗi tín hiệu Quadrature. Tuy nhiên, không phải mọi CPU đều cung cấp chức năng này.

13.5. Số đếm đúng nhưng tốc độ RPM sai

Cần kiểm tra:

  • PPR thực tế của Encoder.

  • Chế độ x1/x2/x4.

  • Chu kỳ lấy mẫu.

  • Cách tính số count/vòng.

  • Phép chuyển đổi kiểu dữ liệu.

  • Hướng quay.

  • Việc Counter bị Reset hoặc Rollover.

Ví dụ, nếu HSC đang giải mã x4 mà chương trình vẫn sử dụng 1.024 count/vòng cho Encoder 1.024 PPR, tốc độ tính ra có thể lớn gấp bốn lần giá trị thực tế.

13.6. Đo chiều dài sai dù HSC đếm chính xác

Nguyên nhân có thể do bánh đo trượt, sai đường kính, sai tỷ số truyền hoặc giãn vật liệu.

Cần kiểm tra cơ khí và thực hiện hiệu chuẩn thực tế.

13.7. Capture không có giá trị

Cần kiểm tra đầu vào Capture được cấu hình đúng, tính năng được Enable và sự kiện Capture có xảy ra hợp lệ hay không.

Ngoài ra, phải kiểm tra chức năng này có hỗ trợ trong mode HSC hiện tại không.

13.8. Hardware Compare không phát Output

Nguyên nhân có thể gồm:

  • Chưa Enable Compare.

  • Sai ngưỡng tham chiếu.

  • Sai chân Output được gán.

  • Giá trị Count không đi qua mốc theo chiều mong muốn.

  • Chức năng Compare không hỗ trợ cấu hình hiện tại.

  • Output hoặc tải ngoài bị lỗi.

13.9. Bảng xử lý sự cố HSC

Hiện tượng Nguyên nhân có thể Kiểm tra
Count luôn 0 HSC Disable, mất tín hiệu Enable, nguồn, chân
Count ngược A/B đảo hoặc cấu hình chiều Quadrature Direction
Đếm thiếu Tần số cao, Filter Scope, datasheet
Count dao động Nhiễu, tín hiệu yếu A/B waveform
RPM sai tỷ lệ PPR hoặc x1/x4 sai Hệ số chuyển đổi
Vị trí sai Trượt cơ khí, Reset Bánh đo, mốc Home
Capture không cập nhật Sai kênh hoặc mode Input Capture
Compare không tác động Sai RV hoặc Output Hardware Compare
PLC đọc dữ liệu trễ Process Image/Task Update Chu kỳ dữ liệu
Count đột ngột âm Rollover hoặc chiều DINT, Reset, Sync

14. Quy trình kiểm tra và đưa HSC vào vận hành

14.1. Kiểm tra thông số Encoder

Trước khi đấu dây, cần xác định:

  • Mã Encoder.

  • Điện áp nguồn.

  • Kiểu Output.

  • PPR.

  • Số kênh A/B/Z.

  • Tần số tối đa.

  • Chiều dài cáp cho phép.

  • Hướng dẫn đấu shield.

  • Giới hạn tốc độ quay.

14.2. Kiểm tra CPU và chân HSC

Không phải mọi đầu vào cùng nhóm DI đều có giới hạn tần số giống nhau.

Cần kiểm tra chính xác những chân được gán cho HSC và các tính năng cùng sử dụng tài nguyên phần cứng.

14.3. Đo tín hiệu thực tế

Dùng Oscilloscope hoặc thiết bị phân tích tín hiệu phù hợp để kiểm tra:

  • Điện áp HIGH/LOW.

  • Độ rộng HIGH/LOW.

  • Tần số xung.

  • Pha A/B.

  • Xung Z.

  • Nhiễu.

  • Sai lệch mức tín hiệu.

14.4. Kiểm tra chiều quay

Quay Encoder chậm theo một chiều, xác nhận Count tăng hoặc giảm theo mong muốn.

Đảo chiều quay, kiểm tra kết quả tương ứng.

14.5. Kiểm tra số count/vòng

Đánh dấu vị trí cơ khí, quay đúng một vòng và xác nhận số Count tăng tương ứng chế độ giải mã.

Ví dụ, Encoder 1.024 PPR với Quadrature x4 có thể tạo 4096 Count/vòng nếu cấu hình đúng.

14.6. Kiểm tra tại tốc độ tối đa

Tăng tốc trong phạm vi cho phép, theo dõi Count, RPM và các lỗi chẩn đoán.

Một hệ thống chạy đúng ở 100 RPM chưa bảo đảm chạy đúng ở 3.000 RPM.

14.7. Kiểm tra Capture và Compare

Đối với hệ đo chiều dài hoặc định vị, cần xác nhận sự kiện Capture ghi nhận đúng Count và Compare phát lệnh tại mốc được đặt.

Nếu cần phản ứng chính xác ở mức mili giây hoặc nhỏ hơn, phải đo thời gian Input–Output bằng thiết bị phù hợp.

14.8. Kiểm tra mất điện và khôi phục

Cần xác định chính sách:

  • Có lưu Count không?

  • Có thực hiện Homing khi khởi động không?

  • Mốc vị trí có còn hợp lệ không?

  • Có cho phép máy chạy ngay không?

  • Khi thay Encoder có cần hiệu chuẩn lại không?

Không được mặc định giá trị Retentive của HSC đồng nghĩa vị trí cơ khí vẫn chính xác sau khi mất điện.

15. Checklist thiết kế High Speed Counter PLC

Checklist kỹ thuật High Speed Counter PLC

0/20

Internal Link Bài 20: Checklist triển khai PLC chuẩn kỹ thuật

16. Câu hỏi thường gặp về High Speed Counter PLC

16.1. High Speed Counter PLC là gì?

High Speed Counter là chức năng đếm xung tốc độ cao sử dụng phần cứng hoặc module chuyên dụng, thường dùng để xử lý Encoder, đo tốc độ, đo chiều dài và vị trí.

16.2. HSC khác Counter CTU như thế nào?

CTU thông thường xử lý cạnh xung mà chương trình quan sát được, trong khi HSC có thể đếm bằng phần cứng độc lập với việc chương trình quét từng xung.

16.3. Encoder A/B/Z là gì?

A và B là hai kênh xung Quadrature dùng để đếm và xác định chiều; Z thường là xung tham chiếu theo vòng quay.

16.4. Encoder 1024 PPR có bao nhiêu count/vòng?

Nếu dùng chế độ x1 thì có 1024 count/vòng; x2 là 2048; x4 là 4096, với giả định PPR là số chu kỳ mỗi vòng trên một kênh.

16.5. Có thể đấu Encoder 5V vào HSC 24V không?

Chỉ khi đầu vào HSC được thiết kế hỗ trợ mức tín hiệu tương ứng. Không được tự động đấu trực tiếp nếu mức điện áp không tương thích.

16.6. HSC có đo được tốc độ RPM không?

Có. Có thể sử dụng Frequency Mode của HSC hoặc tính số count tăng/giảm trong một khoảng thời gian phù hợp.

16.7. Capture trong HSC dùng để làm gì?

Capture ghi nhận giá trị Counter tại một sự kiện để phục vụ đo vị trí hoặc xác định khoảng cách giữa các sự kiện.

16.8. Hardware Compare là gì?

Hardware Compare là chức năng phần cứng phát sự kiện hoặc tín hiệu khi số đếm đạt ngưỡng đã cấu hình.

16.9. Gate HSC có phải Reset không?

Không. Gate dùng để cho phép hoặc chặn đếm, còn Reset/Sync đưa số đếm về giá trị tham chiếu theo cơ chế được cấu hình.

16.10. Vì sao HSC đếm thiếu xung khi tốc độ cao?

Có thể do vượt tần số hỗ trợ, Input Filter quá dài, tín hiệu điện không đạt mức, nhiễu hoặc kiểu Encoder không tương thích.

16.11. Encoder Line Driver khác PNP như thế nào?

Line Driver thường sử dụng các cặp tín hiệu vi sai, còn Encoder PNP cung cấp tín hiệu theo cấu trúc transistor cấp dòng. Hai loại cần đầu nhận tương thích.

16.12. HSC Siemens S7-1200 dùng lệnh nào?

Với nhiều CPU S7-1200 có firmware từ V4.2, Siemens sử dụng CTRL_HSC_EXT để điều khiển HSC. Dự án cũ có thể dùng CTRL_HSC theo khả năng tương thích.

16.13. HSC Mitsubishi FX5U tối đa bao nhiêu kHz?

Mitsubishi công bố mức tối đa 200 kHz cho FX5U/FX5UC, nhưng giới hạn sử dụng thực tế còn phụ thuộc kiểu tín hiệu và cấu hình.

16.14. Có thể dùng HSC điều khiển máy cắt theo chiều dài không?

Có. HSC kết hợp Encoder, hệ số Count/mm, Capture/Compare và điều khiển cơ cấu cắt là kiến trúc phổ biến cho ứng dụng này.

16.15. HSC có giữ vị trí sau mất điện không?

Phụ thuộc cấu hình lưu dữ liệu và hệ thống Encoder. Với Encoder Incremental, việc phục hồi vị trí thường cần cơ chế Homing hoặc xác minh lại mốc.

17. Kết luận

High Speed Counter PLC là chức năng quan trọng giúp bộ điều khiển xử lý những tín hiệu xung có tần số cao vượt khả năng đếm trực tiếp của chương trình quét thông thường.

Thông qua các chế độ Single-Phase, Two-Phase, Pulse/Direction và Quadrature A/B, HSC có thể đếm số xung, xác định chiều quay, đo tần số, tính tốc độ và xác định vị trí tương đối.

Đối với Encoder Incremental, kỹ sư cần phân biệt PPR với số count/vòng, đặc biệt khi sử dụng các chế độ giải mã x1, x2 và x4. Sai hệ số giải mã có thể dẫn đến sai kết quả tốc độ hoặc chiều dài dù bộ đếm phần cứng vẫn hoạt động đúng.

Ngoài khả năng đếm, những chức năng như Capture, Gate, Synchronization và Hardware Compare giúp HSC đáp ứng các bài toán đo lường và điều khiển phức tạp hơn.

Tuy nhiên, để hệ thống hoạt động ổn định, phải lựa chọn đúng loại Encoder, điện áp tín hiệu, tần số Input, bộ lọc, cấu hình phần cứng và phương pháp xử lý dữ liệu.

Trong các ứng dụng máy cắt, băng tải, máy đóng gói hoặc hệ thống định vị, độ chính xác cuối cùng còn chịu ảnh hưởng từ trượt cơ khí, độ trễ thiết bị chấp hành, hiệu chuẩn và phương pháp điều khiển.

Nắm vững HSC giúp kỹ sư triển khai các chức năng đo tốc độ và vị trí tin cậy, giảm mất xung, tối ưu thời gian xử lý CPU và xây dựng nền tảng cho những hệ thống điều khiển chuyển động nâng cao.