Lịch sử phát triển PLC bắt đầu từ nhu cầu cải tiến hệ thống điều khiển máy móc trong ngành công nghiệp sản xuất vào cuối thập niên 1960. Trước thời điểm đó, phần lớn hệ thống điều khiển trình tự được xây dựng bằng relay điện từ, contactor, bộ định thời và các mạch điện đấu dây cố định. Khi quy trình sản xuất thay đổi, hệ thống thường phải được thiết kế và đấu nối lại, gây tốn thời gian, chi phí và làm tăng nguy cơ sai sót.
Sự ra đời của PLC (Programmable Logic Controller) đã tạo ra bước chuyển quan trọng từ điều khiển bằng phần cứng cố định sang điều khiển bằng chương trình có thể thay đổi. Từ những PLC đầu tiên chỉ thực hiện logic ON/OFF, công nghệ PLC dần phát triển với bộ vi xử lý, bộ nhớ bán dẫn, module Analog, mạng truyền thông công nghiệp, điều khiển PID, Motion Control và kết nối hệ thống sản xuất thông minh.
Ngày nay, PLC được xem là một trong những nền tảng quan trọng của tự động hóa công nghiệp, có mặt trong máy đóng gói, dây chuyền lắp ráp, trạm bơm, hệ thống xử lý nước, máy gia công cơ khí và các quá trình sản xuất hiện đại.
Bài viết dưới đây phân tích lịch sử PLC theo từng giai đoạn, giải thích những thay đổi trong kiến trúc phần cứng, phương pháp lập trình, khả năng xử lý và nguyên nhân khiến PLC tiếp tục được sử dụng rộng rãi sau hơn nửa thế kỷ phát triển.

1. Trước khi PLC ra đời: Thời kỳ điều khiển bằng Relay
1.1. Hệ thống điều khiển công nghiệp trước năm 1968
Trước khi PLC được phát triển, các nhà máy chủ yếu sử dụng relay điện từ, contactor, timer cơ điện và mạch đấu dây để thực hiện các nhiệm vụ điều khiển máy móc.
Một hệ thống điều khiển relay hoạt động dựa trên sự thay đổi trạng thái của các tiếp điểm thường mở (NO), thường đóng (NC) và cuộn dây điện từ.
Khi cuộn dây relay được cấp điện, những tiếp điểm liên quan thay đổi trạng thái, từ đó thực hiện logic điều khiển thiết bị khác.
Ví dụ, trong một mạch điều khiển động cơ, nút START cấp điện cho cuộn dây contactor. Tiếp điểm phụ của contactor được sử dụng để duy trì trạng thái chạy. Khi nhấn STOP hoặc xuất hiện lỗi bảo vệ làm mở mạch điều khiển, contactor mất điện và động cơ dừng.
Đây là nguyên lý cơ bản của mạch điều khiển tự giữ, vẫn được sử dụng rộng rãi trong hệ thống điện công nghiệp.
Tuy nhiên, khi máy có hàng trăm tín hiệu điều khiển và nhiều điều kiện liên động, số lượng relay cần sử dụng tăng nhanh.
1.2. Những hạn chế của hệ thống Relay truyền thống
Trong một dây chuyền lắp ráp tự động, hệ thống điều khiển có thể phải xử lý hàng trăm cảm biến, công tắc hành trình, van điện từ và động cơ.
Mỗi chức năng điều khiển được thực hiện bằng một nhóm tiếp điểm và dây dẫn.
Khi cần thay đổi trình tự hoạt động, kỹ thuật viên phải xác định lại mạch logic, bổ sung hoặc thay thế relay và thay đổi hệ thống đấu nối.
Các hạn chế điển hình gồm:
-
Mạch điện phức tạp khi số lượng tín hiệu lớn.
-
Tốn không gian tủ điện và nhiều dây dẫn.
-
Khó thay đổi trình tự điều khiển.
-
Tiếp điểm cơ khí bị mài mòn theo số lần đóng cắt.
-
Khó tích hợp phép tính số học và xử lý Analog.
-
Việc truy tìm sự cố có thể mất nhiều thời gian.
-
Chi phí cải tiến hệ thống tăng khi quy trình sản xuất thay đổi thường xuyên.
Ví dụ, một nhà máy ô tô thay đổi dây chuyền để sản xuất mẫu xe mới có thể phải chỉnh sửa lượng lớn hệ thống relay. Thời gian dừng dây chuyền không chỉ ảnh hưởng tiến độ mà còn làm tăng chi phí sản xuất.
Chính những hạn chế đó đã thúc đẩy sự xuất hiện của bộ điều khiển có khả năng lập trình lại.
1.3. Tại sao máy tính công nghiệp thời kỳ đầu chưa thay thế được Relay?
Trước khi PLC xuất hiện, máy tính đã được nghiên cứu và sử dụng trong một số nhiệm vụ điều khiển công nghiệp.
Tuy nhiên, máy tính thời kỳ đầu có những hạn chế đáng kể: chi phí cao, yêu cầu môi trường vận hành và bảo trì tương đối phức tạp, giao diện kết nối thiết bị công nghiệp chưa thuận tiện và quá trình lập trình cần đội ngũ chuyên môn.
Trong khi đó, nhiều kỹ thuật viên nhà máy quen thuộc với sơ đồ điện relay hơn là ngôn ngữ lập trình máy tính.
Vì vậy, giải pháp mới cần kết hợp khả năng thay đổi chương trình của máy tính với sự đơn giản của sơ đồ điều khiển điện và độ bền phù hợp với môi trường nhà máy.
1.4. Sự chuyển đổi từ Relay sang PLC

Điểm quan trọng nhất trong lịch sử phát triển PLC không phải việc loại bỏ hoàn toàn relay mà là chuyển phần lớn logic điều khiển từ mạch điện cố định sang chương trình có thể sửa đổi.
PLC vẫn sử dụng các thiết bị đóng cắt và bảo vệ bên ngoài khi cần thiết, nhưng các chức năng như định thời, đếm, điều kiện liên động và quản lý trình tự có thể được thực hiện bằng phần mềm.
Internal Link Bài 01: PLC là gì? Cấu tạo, nguyên lý hoạt động và ứng dụng
2. Năm 1968–1969: Sự ra đời của PLC đầu tiên
2.1. Nhu cầu cải tiến điều khiển của General Motors
Cuối thập niên 1960, ngành sản xuất ô tô Hoa Kỳ phát triển mạnh về cơ giới hóa và dây chuyền lắp ráp.
General Motors, đặc biệt là bộ phận Hydra-matic chuyên sản xuất hộp số tự động, cần một hệ thống điều khiển mới để thay thế các tủ relay phức tạp.
Năm 1968, đơn vị này đưa ra yêu cầu phát triển bộ điều khiển điện tử có thể thay thế hệ thống logic đấu dây, dễ lập trình lại và phù hợp môi trường sản xuất.
Các giải pháp được kỳ vọng phải có khả năng xử lý logic, giao tiếp với thiết bị hiện trường, dễ bảo trì và giảm công sức thay đổi chương trình khi cải tiến máy.
Đây là một trong những động lực quan trọng dẫn đến sự hình thành ngành công nghiệp PLC.
Schneider Electric United Kingdom+1
2.2. Dick Morley và công ty Bedford Associates
Một trong những nhân vật quan trọng trong lịch sử PLC là Dick Morley (Richard E. Morley).
Ông cùng các cộng sự tại Bedford Associates nghiên cứu một hệ thống điều khiển điện tử dễ lập trình hơn các giải pháp máy tính công nghiệp thời kỳ đó.
Nhóm phát triển hướng tới một thiết bị có thiết kế module, hoạt động tin cậy và cho phép nhân sự nhà máy sử dụng phương pháp lập trình quen thuộc.
Dự án này dẫn đến sự hình thành Modicon, tên viết tắt của Modular Digital Controller.
Theo Schneider Electric, công ty Modicon được thành lập năm 1968 từ nhóm phát triển Bedford Associates để thương mại hóa bộ điều khiển mới.
Schneider Electric India
2.3. Modicon 084 – Bộ điều khiển PLC tiên phong

Modicon 084 là một trong những thiết bị quan trọng nhất trong lịch sử điều khiển khả trình.
Tên gọi 084 xuất phát từ số thứ tự dự án của Bedford Associates.
Một số tài liệu kỷ niệm của Schneider Electric lấy năm 1968 làm mốc ra đời Modicon 084, trong khi các tài liệu lịch sử chuyên ngành ghi nhận thiết bị được đưa đến thử nghiệm tại nhà máy vào tháng 11/1969.
Cách diễn đạt chính xác là: PLC Modicon 084 được phát triển từ năm 1968 và bắt đầu triển khai thực tế trong năm 1969.
Schneider Electric India+2
Ở thế hệ này, mục tiêu thiết kế chủ yếu là thay thế logic relay, chưa phải xử lý nhiều chức năng điều khiển phức tạp như PLC hiện đại.
Thiết bị tập trung vào khả năng thực thi logic điều khiển tuần tự bằng phần cứng điện tử, giảm sự phụ thuộc vào số lượng lớn tiếp điểm cơ khí và dây dẫn.
Một trong những yếu tố đóng góp vào thành công của Modicon 084 là khả năng lập trình theo hình thức Ladder Logic, gần với sơ đồ relay mà kỹ sư điện đã quen sử dụng.
2.4. Vì sao Ladder Logic trở thành bước đột phá?
Ladder Diagram sử dụng hai thanh nguồn logic, các tiếp điểm và cuộn dây để thể hiện điều kiện điều khiển.
Ví dụ, một mạch logic với hai điều kiện được mô tả:

Trong ví dụ trên, ngõ ra MOTOR chỉ được kích hoạt khi cả START và ENABLE đều ở trạng thái TRUE.
Ở mạch relay, logic này được tạo thành bằng các tiếp điểm đấu nối vật lý. Trong PLC, các tiếp điểm trong Ladder thường đại diện cho dữ liệu logic, còn CPU thực hiện thuật toán tương ứng.
Lợi ích lớn nhất là khi thay đổi yêu cầu, kỹ sư có thể sửa chương trình thay vì phải thiết kế lại toàn bộ mạch điều khiển.
Theo tài liệu lịch sử của ISA, Modicon 084 sử dụng cách lập trình Ladder quen thuộc với kỹ sư điện, góp phần quan trọng vào việc PLC được chấp nhận trong môi trường nhà máy.
3. Giai đoạn 1970–1980: PLC phát triển từ logic đơn giản sang điều khiển điện tử
3.1. Sự phát triển của công nghệ bán dẫn
Trong thập niên 1970, ngành điện tử phát triển mạnh với sự xuất hiện của các mạch tích hợp và bộ vi xử lý.
Sự thay đổi này cho phép các hệ thống điều khiển được thiết kế nhỏ gọn hơn, nâng cao khả năng xử lý và giảm sự phụ thuộc vào mạch logic phần cứng cố định.
Các PLC đời đầu chủ yếu thực hiện chức năng thay thế relay. Sau đó, các nhà sản xuất từng bước bổ sung bộ định thời, bộ đếm, phép toán số học và khả năng xử lý dữ liệu.
Điều này mở rộng phạm vi ứng dụng từ máy điều khiển tuần tự đến các hệ thống có nhiều điều kiện công nghệ hơn.
3.2. Bộ vi xử lý thay đổi kiến trúc PLC như thế nào?
Ở những hệ thống logic điện tử đời đầu, hoạt động điều khiển có thể được thực hiện bằng các mạch logic chuyên dụng.
Khi bộ vi xử lý trở nên phổ biến, nhiều chức năng được chuyển sang thực hiện bằng phần mềm chạy trên CPU.
Sự chuyển đổi tạo điều kiện phát triển những thành phần hiện nay được xem là nền tảng của PLC:
-
Bộ xử lý trung tâm CPU.
-
Bộ nhớ chương trình và dữ liệu.
-
Hệ thống xử lý lệnh.
-
Cơ chế quản lý Input/Output.
-
Bộ định thời và bộ đếm phần mềm.
-
Chức năng chẩn đoán trạng thái.
-
Các giao diện kết nối module.
Bộ vi xử lý giúp PLC thực hiện các thuật toán phức tạp hơn và thuận tiện nâng cấp chức năng bằng chương trình.
Tuy nhiên, khả năng xử lý của PLC vẫn phải phù hợp với yêu cầu thời gian thực và sự ổn định của thiết bị.
Internal Link Bài 04: CPU PLC hoạt động như thế nào?
3.3. Sự xuất hiện của Timer và Counter
Timer và Counter là hai chức năng quan trọng giúp PLC vượt khỏi giới hạn logic ON/OFF đơn giản.
Timer cho phép tạo khoảng trễ, duy trì trạng thái trong một khoảng thời gian hoặc giám sát thời gian thực hiện thao tác.
Counter cho phép đếm số lần xảy ra sự kiện, chẳng hạn số sản phẩm đi qua cảm biến hoặc số chu kỳ hoạt động của máy.
Về mặt kỹ thuật, Timer và Counter giúp chuyển nhiều chức năng trước đây cần thiết bị riêng sang xử lý bằng chương trình.
Ví dụ, một dây chuyền đóng gói có thể đặt điều kiện chỉ kích hoạt công đoạn tiếp theo khi đã đếm đủ số sản phẩm và khi cơ cấu trước hoàn thành trong giới hạn thời gian.
Internal Link Bài 09: Timer trong PLC
Internal Link Bài 10: Counter trong PLC
3.4. Module Analog mở rộng phạm vi điều khiển PLC
Một bước phát triển quan trọng tiếp theo là khả năng xử lý tín hiệu tương tự.
Trong khi Digital I/O chỉ biểu diễn trạng thái logic, Analog I/O cho phép PLC làm việc với những đại lượng biến thiên liên tục như nhiệt độ, áp suất, lưu lượng và mức chất lỏng.
Việc tích hợp Analog Input/Output tạo cơ sở cho PLC tham gia sâu hơn vào các hệ thống điều khiển quá trình.
Ví dụ, cảm biến áp suất 4–20 mA cung cấp giá trị đo về PLC. CPU chuyển đổi tín hiệu sang đơn vị bar, so sánh với giá trị đặt và phát tín hiệu điều khiển đến cơ cấu chấp hành.
Đây là nền tảng để PLC phát triển các ứng dụng PID và điều khiển vòng kín ở những thế hệ sau.
Internal Link Bài 07: Analog Input và Analog Output PLC
4. Giai đoạn 1980–1990: PLC phát triển theo hướng Module hóa và truyền thông
Trong thập niên 1980, sự gia tăng quy mô và độ phức tạp của dây chuyền sản xuất đòi hỏi PLC phải có khả năng mở rộng số lượng tín hiệu, kết nối thiết bị ở khoảng cách lớn và xử lý nhiều chức năng điều khiển.
Thay vì chỉ sử dụng một bộ điều khiển tích hợp cố định, nhiều hệ thống PLC phát triển theo cấu trúc module có thể lựa chọn và mở rộng.
4.1. Sự phát triển của PLC dạng Modular
Cấu trúc Modular PLC cho phép CPU, bộ nguồn và các module I/O được tổ chức thành những thành phần riêng biệt, kết nối thông qua bus nội bộ hoặc backplane.
Kiến trúc này mang lại lợi ích quan trọng trong thiết kế hệ thống.
Kỹ sư có thể lựa chọn CPU theo yêu cầu xử lý, thêm Digital Input hoặc Output theo số lượng tín hiệu và lắp đặt module Analog hoặc module chuyên dụng khi cần.
Ví dụ, một dây chuyền ban đầu sử dụng 32 Digital Input và 16 Digital Output có thể được mở rộng thêm module thay vì phải thay toàn bộ bộ điều khiển, với điều kiện CPU và hệ thống mở rộng còn đáp ứng cấu hình.

Module hóa cũng giúp việc thay thế một số thành phần trở nên thuận tiện hơn, tuy nhiên khả năng thay nóng hoặc thay module khi hệ thống đang hoạt động phụ thuộc thiết kế của từng dòng PLC.
Internal Link Bài 14: Module mở rộng PLC
4.2. Distributed I/O – Hệ thống Input/Output phân tán
Khi dây chuyền sản xuất mở rộng, việc đưa toàn bộ tín hiệu về một tủ điều khiển trung tâm có thể tạo ra khối lượng dây dẫn lớn.
Giải pháp Distributed I/O hay Remote I/O cho phép bố trí module thu thập tín hiệu gần khu vực thiết bị.
Các module này trao đổi dữ liệu với CPU thông qua mạng truyền thông hoặc bus trường.
Ví dụ, một dây chuyền có ba khu vực sản xuất có thể bố trí các trạm I/O ở từng khu vực thay vì kéo toàn bộ dây cảm biến và van điện từ về một vị trí duy nhất.
Cách thiết kế này có thể giảm chiều dài dây hiện trường, đơn giản hóa bảo trì và tạo điều kiện mở rộng hệ thống.
Tuy nhiên, thời gian cập nhật I/O lúc này còn phụ thuộc chu kỳ truyền thông, độ trễ mạng và cơ chế đồng bộ dữ liệu.
4.3. Sự xuất hiện và phát triển của mạng truyền thông công nghiệp
PLC cần trao đổi dữ liệu với những bộ điều khiển khác, thiết bị chấp hành và hệ thống giám sát.
Trong giai đoạn này, các giải pháp truyền thông công nghiệp bắt đầu phát triển mạnh, sử dụng nhiều phương thức giao tiếp nối tiếp và mạng fieldbus.
Modbus là một trong những giao thức có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển mạng thiết bị công nghiệp.
Thông qua truyền thông, PLC không chỉ nhận những trạng thái ON/OFF mà còn có thể trao đổi các thanh ghi dữ liệu, giá trị đo và lệnh điều khiển với thiết bị tương thích.
Sự phát triển của mạng truyền thông cũng đặt ra những yêu cầu mới về cấu trúc dữ liệu, địa chỉ thiết bị, đồng bộ truyền nhận và xử lý lỗi kết nối.
4.4. Sự thay đổi trong phương pháp chẩn đoán PLC
Với hệ thống relay truyền thống, việc kiểm tra thường dựa trên sơ đồ điện, đồng hồ đo và trạng thái tiếp điểm.
PLC cho phép các trạng thái logic được theo dõi qua công cụ lập trình hoặc thiết bị giám sát.
Kỹ sư có thể kiểm tra trạng thái Input, Output, Timer, Counter và các giá trị dữ liệu trong bộ nhớ.
Sự phát triển này giúp phân biệt rõ hơn nguyên nhân lỗi thuộc phần cứng, tín hiệu hiện trường hay logic chương trình.
Tuy nhiên, khả năng chẩn đoán của từng thế hệ PLC khác nhau, và những dòng PLC cũ có thể cần thiết bị lập trình hoặc phần mềm chuyên dụng.
5. Giai đoạn 1990–2000: Tiêu chuẩn hóa ngôn ngữ và sự phát triển PLC Siemens, Mitsubishi, Omron
Trong thập niên 1990, PLC chuyển từ vai trò bộ điều khiển thay thế relay sang nền tảng điều khiển có khả năng lập trình cấu trúc, truyền thông và tích hợp nhiều chức năng công nghệ.
Đây cũng là giai đoạn các nhà sản xuất đẩy mạnh hệ sinh thái phần cứng, phần mềm lập trình và mạng công nghiệp.
5.1. Sự phát triển của SIMATIC S5 và S7
Siemens là một trong những nhà sản xuất có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển PLC.
Dòng SIMATIC S5 được Siemens giới thiệu năm 1979 và tiếp tục phát triển trong những năm sau đó.
Năm 1994, Siemens giới thiệu thế hệ SIMATIC S7, mở rộng khả năng xử lý, truyền thông, chẩn đoán và tổ chức chương trình.
Theo tài liệu lịch sử do Siemens công bố, S7-1200 xuất hiện năm 2009 và S7-1500 ra mắt năm 2013, đánh dấu những bước phát triển tiếp theo của hệ SIMATIC.



Về phương diện kỹ thuật, sự thay đổi giữa các thế hệ không chỉ nằm ở tốc độ xử lý mà còn ở kiến trúc bộ nhớ, khả năng tổ chức chương trình, truyền thông và các chức năng chẩn đoán.
5.2. Sự phát triển của PLC Mitsubishi
Mitsubishi Electric phát triển nhiều dòng PLC phục vụ điều khiển máy và dây chuyền sản xuất, nổi bật với các họ MELSEC.
Các nền tảng như MELSEC-F, MELSEC-Q và các hệ iQ-F, iQ-R về sau phản ánh xu hướng cải thiện khả năng xử lý, mở rộng chức năng, truyền thông và điều khiển chuyển động.
Trong các ứng dụng máy công nghiệp, PLC Mitsubishi thường được sử dụng kết hợp với biến tần, Servo Drive và màn hình HMI.
Sự phát triển các bộ điều khiển trong cùng hệ sinh thái giúp đơn giản hóa quá trình tích hợp những thành phần tương thích.

5.3. Sự phát triển của PLC Omron và các nền tảng điều khiển khác
Omron phát triển những dòng PLC như SYSMAC và các nền tảng điều khiển máy hiện đại.
Từ các bộ điều khiển logic tuần tự, PLC Omron mở rộng sang những ứng dụng yêu cầu kết nối cảm biến, I/O phân tán, điều khiển chuyển động và phối hợp các thiết bị tự động hóa.
Bên cạnh đó, các hãng như Rockwell Automation, Schneider Electric, ABB và nhiều nhà sản xuất khác tiếp tục phát triển những nền tảng điều khiển phù hợp với yêu cầu công nghiệp.
Điểm chung trong giai đoạn này là PLC không còn chỉ được đánh giá theo số lượng ngõ vào và ngõ ra mà còn theo khả năng lập trình, mở rộng, tích hợp và vận hành lâu dài.
5.4. IEC 61131-3 và quá trình tiêu chuẩn hóa lập trình PLC
Một trong những dấu mốc quan trọng của ngành PLC là sự ra đời của tiêu chuẩn IEC 61131-3 vào năm 1993.
Tiêu chuẩn này góp phần xây dựng một nền tảng chung về ngôn ngữ lập trình bộ điều khiển khả trình.
Thay vì mỗi nhà sản xuất chỉ sử dụng cách biểu diễn chương trình riêng, IEC 61131-3 cung cấp khung tiêu chuẩn về cú pháp và ngữ nghĩa của các ngôn ngữ được quy định.
Các phiên bản tiêu chuẩn tiếp tục phát triển vào năm 2003, 2013 và 2025. Phiên bản IEC 61131-3:2025 quy định Structured Text (ST), Ladder Diagram (LD), Function Block Diagram (FBD) và các phần tử Sequential Function Chart (SFC) để tổ chức chương trình.
IEC
Dù có tiêu chuẩn chung, các hãng vẫn có khác biệt về thư viện, kiểu dữ liệu, trình biên dịch, cấu hình phần cứng và cách triển khai chức năng.
Vì vậy, chương trình viết cho PLC của một hãng không phải lúc nào cũng có thể chuyển trực tiếp sang hãng khác mà không cần chỉnh sửa.
6. Giai đoạn 2000–2010: PLC tích hợp Ethernet, HMI, SCADA và điều khiển chuyển động
6.1. Industrial Ethernet thay đổi hệ thống PLC
Sự phát triển của Ethernet công nghiệp tạo ra bước tiến quan trọng trong khả năng trao đổi dữ liệu.
Trước đó, hệ thống thường sử dụng nhiều kết nối nối tiếp và mạng fieldbus theo từng nền tảng.
Ethernet công nghiệp cho phép tổ chức mạng có băng thông cao hơn, hỗ trợ nhiều thiết bị và tích hợp thuận tiện với các hệ thống giám sát.
Những giải pháp như PROFINET, EtherNet/IP và các mạng Ethernet thời gian thực được phát triển để đáp ứng yêu cầu điều khiển công nghiệp.
Tuy nhiên, Ethernet thông thường không mặc nhiên bảo đảm đặc tính thời gian thực của mọi ứng dụng. Việc điều khiển Servo đồng bộ hoặc xử lý dữ liệu chu kỳ cần các giao thức và cấu hình mạng phù hợp.
Internal Link Bài 15: Giao tiếp truyền thông PLC
6.2. PLC kết nối HMI và hệ thống SCADA
HMI (Human Machine Interface) cho phép người vận hành quan sát và thao tác với trạng thái máy.
SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) được sử dụng để giám sát và thu thập dữ liệu ở cấp hệ thống.
Khi PLC kết hợp với HMI hoặc SCADA, việc điều khiển không còn giới hạn ở nút nhấn và đèn báo trên tủ điện.
Người vận hành có thể theo dõi giá trị đo, trạng thái thiết bị, lịch sử cảnh báo, sản lượng và nhiều thông số vận hành khác.

6.3. PLC phát triển khả năng Motion Control
Các ứng dụng sản xuất hiện đại yêu cầu điều khiển chính xác vị trí, tốc độ và mô-men.
PLC được tích hợp hoặc kết nối với những giải pháp điều khiển chuyển động để phối hợp nhiều Servo Drive và các cơ cấu định vị.
Những chức năng như Position Control, Speed Control, Electronic Gear và Electronic Cam trở nên quan trọng trong máy đóng gói, máy gia công, dây chuyền lắp ráp và hệ thống vận chuyển.
Với những máy có yêu cầu đồng bộ cao, kỹ sư cần xem xét chu kỳ điều khiển chuyển động, giao thức truyền thông, đặc tính Servo Drive và khả năng phối hợp trục.
7. Giai đoạn 2010–2020: PLC trong kỷ nguyên Industry 4.0
7.1. Từ bộ điều khiển độc lập đến hệ thống kết nối dữ liệu
Industry 4.0 thúc đẩy sự kết nối giữa thiết bị sản xuất, hệ thống điều khiển và nền tảng quản lý.
Trong kiến trúc này, PLC tiếp tục đảm nhiệm điều khiển trực tiếp tại cấp máy, đồng thời cung cấp dữ liệu để giám sát và phân tích.
Ví dụ, PLC có thể ghi nhận số chu kỳ hoạt động, trạng thái dừng máy, thời gian sản xuất và các tín hiệu bất thường.
Dữ liệu được trao đổi với HMI, SCADA hoặc hệ thống trung gian để phục vụ theo dõi hoạt động của dây chuyền.
Việc khai thác dữ liệu có thể giúp nhà máy nhận diện tình trạng vận hành, phân tích thời gian dừng máy và lập kế hoạch bảo trì tốt hơn.
7.2. PLC kết nối IIoT và Edge Computing
Industrial Internet of Things (IIoT) là mô hình kết nối thiết bị công nghiệp nhằm thu thập, trao đổi và khai thác dữ liệu.
Edge Computing là phương pháp xử lý dữ liệu ở gần nguồn phát sinh, chẳng hạn tại gateway công nghiệp hoặc thiết bị tính toán trong mạng nhà máy.
Trong nhiều kiến trúc, PLC gửi dữ liệu đến một hệ thống Edge hoặc gateway, sau đó dữ liệu có thể được xử lý, lưu trữ hoặc chuyển đến nền tảng quản lý cấp cao.
Các giao thức như OPC UA và MQTT thường được sử dụng trong những bài toán trao đổi dữ liệu phù hợp.
Tuy nhiên, không nên xem việc đưa dữ liệu lên Cloud là yêu cầu bắt buộc của Industry 4.0. Nhiều hệ thống có thể xử lý dữ liệu trong mạng nội bộ để đáp ứng yêu cầu an ninh, độ trễ và quản lý vận hành.
7.3. PLC và khả năng giám sát sản xuất
Một hệ thống có thể sử dụng dữ liệu PLC để tính toán những chỉ tiêu như số lượng sản phẩm, thời gian chạy, thời gian dừng và tỷ lệ lỗi.
Đối với chỉ số OEE (Overall Equipment Effectiveness), công thức khái quát là:

Trong đó:
-
Availability: Tỷ lệ thời gian thiết bị sẵn sàng hoạt động so với thời gian sản xuất dự kiến.
-
Performance: Mức độ vận hành so với tốc độ tham chiếu.
-
Quality: Tỷ lệ sản phẩm đạt yêu cầu.
PLC có thể cung cấp dữ liệu đầu vào để tính các chỉ số này, nhưng kết quả còn phụ thuộc cách định nghĩa thời gian sản xuất, chu kỳ chuẩn và dữ liệu chất lượng.
8. Giai đoạn 2020 đến nay: PLC hiện đại và xu hướng phát triển tương lai
8.1. PLC tiếp tục phát triển về hiệu năng xử lý
Các bộ điều khiển hiện đại được cải thiện về kiến trúc CPU, dung lượng bộ nhớ, khả năng xử lý dữ liệu và chức năng truyền thông.
Sự phát triển này cho phép nhiều PLC thực hiện đồng thời các tác vụ điều khiển tuần tự, xử lý Analog, giao tiếp mạng và những chức năng công nghệ phức tạp.
Tuy nhiên, việc đánh giá hiệu năng phải dựa trên thông số cụ thể của CPU, bao gồm thời gian xử lý lệnh, chu kỳ tác vụ, độ trễ I/O và cấu hình truyền thông.
Không thể chỉ căn cứ vào tốc độ bộ xử lý hoặc dung lượng RAM để kết luận PLC này phù hợp hơn PLC khác.
Internal Link Bài 05: Chu kỳ quét PLC (PLC Scan Cycle)
8.2. Software-based PLC và Virtual PLC
Một hướng phát triển đáng chú ý là triển khai chức năng điều khiển PLC trên các nền tảng phần mềm hoặc môi trường tính toán công nghiệp.
Soft PLC là bộ điều khiển được triển khai bằng phần mềm, có thể chạy trên máy tính công nghiệp hoặc thiết bị tính toán phù hợp.
Virtual PLC mở rộng ý tưởng này bằng việc tách chức năng điều khiển khỏi một số ràng buộc của phần cứng PLC chuyên dụng, trong phạm vi kiến trúc được hỗ trợ.
Các giải pháp này có thể tạo thuận lợi cho quản lý tài nguyên, triển khai phần mềm và tích hợp hệ thống.
Tuy nhiên, Soft PLC và Virtual PLC không mặc nhiên tương đương PLC chuyên dụng về khả năng đáp ứng thời gian thực, độ tin cậy hoặc yêu cầu an toàn. Những đặc tính này phải được xác nhận theo nền tảng phần cứng, hệ điều hành và hệ thống mạng cụ thể.
8.3. Tích hợp AI và phân tích dữ liệu
AI và các thuật toán phân tích dữ liệu có thể được sử dụng để phát hiện bất thường, phân loại trạng thái thiết bị hoặc hỗ trợ dự đoán nhu cầu bảo trì.
Trong kiến trúc thực tế, các tác vụ phân tích này có thể được triển khai tại Edge Computer, máy chủ hoặc nền tảng chuyên dụng, sau đó trao đổi thông tin với PLC.
Ví dụ, hệ thống phân tích dữ liệu rung và nhiệt độ động cơ có thể đưa ra cảnh báo sớm về hiện tượng bất thường.
PLC vẫn chịu trách nhiệm thực hiện những chức năng điều khiển công nghệ đã thiết kế, trong khi hệ thống phân tích hỗ trợ quá trình ra quyết định và bảo trì.
8.4. An ninh mạng công nghiệp trở thành yêu cầu quan trọng
Khi PLC ngày càng kết nối với hệ thống mạng, nguy cơ truy cập trái phép và tác động đến quá trình điều khiển cũng gia tăng.
Vì vậy, các hệ thống PLC hiện đại cần chú trọng đến phân quyền người dùng, kiểm soát truy cập, phân vùng mạng, quản lý phiên bản firmware, bảo vệ kết nối từ xa và sao lưu chương trình.
Các nguyên tắc trong bộ tiêu chuẩn IEC 62443 thường được sử dụng làm cơ sở tham khảo khi thiết kế bảo mật hệ thống tự động hóa công nghiệp.
An ninh mạng cần được xem xét xuyên suốt vòng đời hệ thống, từ thiết kế, triển khai đến bảo trì và thay thế thiết bị.
9. Bảng tổng hợp lịch sử phát triển PLC qua các giai đoạn
Các mốc phát triển quan trọng
-
Trước 1968 – Điều khiển Relay
Logic đấu dây, contactor, timer cơ điện; khó thay đổi chương trình
-
1968–1969 – Sự ra đời của Modicon 084
Hình thành bộ điều khiển khả trình thay thế relay
-
Thập niên 1970 – Vi xử lý và chức năng mở rộng
Phát triển Timer, Counter, xử lý dữ liệu và Analog
-
Thập niên 1980 – Module hóa và I/O phân tán
Mở rộng hệ thống, kết nối truyền thông và chẩn đoán
-
Thập niên 1990 – Tiêu chuẩn hóa và kiến trúc S7
IEC 61131-3, phần mềm lập trình và mạng công nghiệp
-
2000–2010 – Industrial Ethernet và tích hợp điều khiển
PLC kết nối HMI, SCADA, Servo và Motion Control
-
2010–2020 – Industry 4.0
IIoT, Edge Computing và thu thập dữ liệu sản xuất
-
2020 đến nay – Điều khiển định nghĩa bằng phần mềm
Phát triển Soft PLC, Virtual PLC, kết nối và bảo mật OT
Hình 9. Dòng thời gian khái quát lịch sử PLC. Các giai đoạn công nghệ có thể chồng lấn, không phải mốc xuất hiện đầu tiên của mọi chức năng.
10. So sánh các thế hệ PLC theo đặc tính kỹ thuật
| Đặc tính | PLC đời đầu | PLC thế hệ trung gian | PLC hiện đại |
|---|---|---|---|
| Logic điều khiển | Chủ yếu logic tuần tự | Logic và thuật toán mở rộng | Logic, xử lý dữ liệu, điều khiển phức tạp |
| CPU | Mạch điện tử và bộ xử lý đời đầu | Bộ vi xử lý | Bộ xử lý hiệu năng cao hơn |
| Bộ nhớ | Hạn chế | Mở rộng theo dòng máy | Dung lượng và cấu trúc đa dạng |
| Digital I/O | Chức năng chủ yếu | Mở rộng theo module | Tích hợp và phân tán |
| Analog I/O | Hạn chế hoặc chưa có | Ngày càng phổ biến | Hỗ trợ nhiều module chuyên dụng |
| Truyền thông | Hạn chế | Serial và Fieldbus | Industrial Ethernet, OPC UA và giao thức khác |
| Chẩn đoán | Đơn giản | Giám sát qua phần mềm | Diagnostic và quản lý dữ liệu nâng cao |
| Motion Control | Chưa phải chức năng chính | Có bộ điều khiển chuyên dụng | Có thể tích hợp sâu vào PLC |
| Kết nối IT/OT | Rất hạn chế | Qua gateway và hệ thống giám sát | Có nhiều giải pháp tích hợp |
| An ninh mạng | Chưa phải trọng tâm thiết kế | Phát triển dần | Được chú trọng theo vòng đời hệ thống |
Bảng trên mang tính tổng quát theo xu hướng phát triển. Một PLC nhỏ hiện đại không nhất thiết có đầy đủ mọi chức năng, và một số PLC đời cũ cao cấp có thể sở hữu những khả năng vượt trội so với bộ điều khiển phổ thông ngày nay.
11. Tại sao PLC vẫn giữ vai trò quan trọng sau hơn 50 năm?
11.1. Khả năng vận hành trong môi trường công nghiệp
PLC được thiết kế để đáp ứng các yêu cầu về nhiệt độ, rung động, nhiễu điện từ và điều kiện nguồn cấp trong phạm vi thông số được công bố.
Đặc tính này giúp PLC phù hợp với nhiều môi trường sản xuất, nơi máy tính thông thường có thể cần giải pháp bảo vệ và giao tiếp bổ sung.
11.2. Khả năng lập trình và bảo trì
PLC cung cấp môi trường lập trình chuyên dụng, cho phép theo dõi tín hiệu và trạng thái chương trình.
Các kỹ sư có thể phân tích trình tự máy, kiểm tra điều kiện liên động, đọc thông tin chẩn đoán và sửa đổi chương trình theo quy trình được kiểm soát.
11.3. Khả năng tích hợp thiết bị
PLC có thể kết nối nhiều loại cảm biến, module I/O, biến tần, Servo Drive, HMI và thiết bị đo.
Hệ sinh thái phần cứng và phần mềm là yếu tố quan trọng giúp PLC tiếp tục được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống sản xuất.
11.4. Khả năng nâng cấp và cải tiến dây chuyền
Một hệ thống PLC được thiết kế có cấu trúc rõ ràng sẽ thuận tiện hơn khi bổ sung chức năng hoặc thay đổi trình tự công nghệ.
Tuy nhiên, những dự án nâng cấp phải kiểm tra tính tương thích về phần mềm, phiên bản firmware, phần cứng, I/O, mạng và thiết bị hiện trường.
Việc thay thế CPU PLC đời cũ bằng một CPU mới không đồng nghĩa có thể sử dụng ngay chương trình cũ mà không cần chuyển đổi hoặc kiểm thử.
11.5. Tính phù hợp với nhiều quy mô ứng dụng
PLC có thể được sử dụng trong máy độc lập, hệ thống điều khiển phân tán hoặc dây chuyền tích hợp có nhiều bộ điều khiển.
Sự đa dạng về cấu hình giúp kỹ sư lựa chọn giải pháp theo nhu cầu thực tế thay vì phải áp dụng một kiến trúc duy nhất.
12. Bài học kỹ thuật từ lịch sử PLC đối với kỹ sư tự động hóa
Lịch sử phát triển PLC cho thấy công nghệ điều khiển công nghiệp luôn thay đổi theo yêu cầu sản xuất.
Ban đầu, PLC được phát triển để giải quyết khó khăn khi thay đổi hệ thống relay. Sau đó, nhu cầu xử lý Analog, tăng tốc độ, kết nối thiết bị và giám sát dữ liệu đã thúc đẩy những thế hệ PLC mới.
Đối với kỹ sư tự động hóa, có một số bài học quan trọng.
Thứ nhất, phải hiểu bản chất điều khiển trước khi lựa chọn công nghệ. Những kiến thức về relay, tiếp điểm, logic Boolean và trình tự máy vẫn là nền tảng khi lập trình PLC hiện đại.
Thứ hai, phải đánh giá toàn bộ hệ thống thay vì chỉ xem xét CPU. Thời gian phản hồi còn phụ thuộc cảm biến, I/O, truyền thông và cơ cấu chấp hành.
Thứ ba, cần thiết kế chương trình có khả năng bảo trì và nâng cấp. Sự phát triển của PLC cho thấy khả năng thay đổi chương trình là một trong những lợi thế quan trọng nhất của công nghệ này.
Thứ tư, phải xem xét tương thích và vòng đời thiết bị. Những dòng PLC đời cũ vẫn có thể đang hoạt động trong nhà máy, nhưng việc bảo trì cần tính đến khả năng cung cấp linh kiện, phần mềm lập trình và phương án thay thế.
Thứ năm, cần kết hợp kiến thức điều khiển truyền thống với các công nghệ mới. Kỹ sư hiện đại cần hiểu PLC, mạng công nghiệp, dữ liệu sản xuất và an ninh mạng OT mà vẫn nắm vững nguyên lý điện điều khiển.
Internal Link Bài 19: Thiết kế hệ thống PLC chuẩn kỹ thuật
13. Câu hỏi thường gặp về lịch sử phát triển PLC
13.1. PLC ra đời năm nào?
PLC bắt đầu được phát triển vào năm 1968. Một trong những thiết bị tiên phong là Modicon 084, được triển khai thực tế tại nhà máy vào năm 1969.
13.2. Ai là người phát minh ra PLC?
Dick Morley thường được xem là một trong những người đặt nền móng quan trọng cho PLC. Tuy nhiên, công nghệ PLC hình thành từ đóng góp của nhiều kỹ sư và nhóm phát triển, trong đó có Bedford Associates và những đơn vị tham gia nghiên cứu bộ điều khiển thay thế relay.
13.3. PLC đầu tiên có tên là gì?
Modicon 084 được xem là một trong những PLC đầu tiên có ảnh hưởng lớn và là bộ điều khiển tiên phong trong quá trình thương mại hóa công nghệ PLC.
13.4. PLC ban đầu được sử dụng trong ngành nào?
Một trong những ngành công nghiệp thúc đẩy sự phát triển PLC là sản xuất ô tô, đặc biệt những dây chuyền cần thay đổi logic điều khiển khi cải tiến quy trình sản xuất.
13.5. Tại sao PLC thay thế được nhiều hệ thống relay?
PLC cho phép thực hiện logic điều khiển bằng chương trình có thể sửa đổi thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tiếp điểm và dây dẫn cố định.
13.6. PLC hiện đại khác PLC đời đầu như thế nào?
PLC hiện đại thường có khả năng xử lý dữ liệu, kết nối mạng, hỗ trợ module Analog, điều khiển chuyển động và chẩn đoán nâng cao. PLC đời đầu chủ yếu tập trung vào việc thay thế logic relay.
13.7. PLC có bị thay thế bởi AI hoặc máy tính công nghiệp không?
PLC có thể tiếp tục phát triển cùng với Soft PLC, Edge Computing và AI. Tùy ứng dụng, một số chức năng có thể được chuyển sang nền tảng khác, nhưng các yêu cầu điều khiển thời gian thực, độ tin cậy và an toàn vẫn cần giải pháp được thiết kế phù hợp.
14. Kết luận
Lịch sử phát triển PLC phản ánh quá trình chuyển đổi quan trọng của ngành tự động hóa công nghiệp, từ hệ thống điều khiển relay đấu dây cố định sang các bộ điều khiển có khả năng lập trình, xử lý dữ liệu và tích hợp mạng công nghiệp.
Sự ra đời của Modicon 084 vào cuối thập niên 1960 đã đặt nền móng cho việc ứng dụng bộ điều khiển khả trình trong nhà máy. Qua những thập niên tiếp theo, PLC liên tục phát triển nhờ tiến bộ về vi xử lý, bộ nhớ, Input/Output, ngôn ngữ lập trình và truyền thông.
Ngày nay, PLC không chỉ thực hiện logic điều khiển mà còn tham gia vào hệ thống HMI, SCADA, Motion Control và các giải pháp kết nối dữ liệu sản xuất.
Đối với kỹ sư tự động hóa, hiểu rõ lịch sử phát triển PLC giúp nhận diện nguyên lý cốt lõi của công nghệ điều khiển, lý giải sự khác biệt giữa các thế hệ và lựa chọn giải pháp phù hợp khi thiết kế, bảo trì hoặc nâng cấp hệ thống.
15. Tài liệu tham khảo kỹ thuật
Những nguồn sau được sử dụng để đối chiếu lịch sử và tiêu chuẩn kỹ thuật:


Bài viết liên quan
High Speed Counter trong PLC là gì? Nguyên lý, chế độ đếm và ứng dụng Encoder trong tự động hóa
Interrupt trong PLC là gì? Nguyên lý xử lý ngắt và ứng dụng trong tự động hóa công nghiệp
Counter trong PLC là gì? Nguyên lý hoạt động, cấu trúc bộ đếm và ứng dụng thực tế
Timer trong PLC là gì? Nguyên lý hoạt động và cách lập trình bộ định thời trong tự động hóa